Nguồn: Yaroslav Lissovolik, 利萨沃利克|金砖国家去美元化道阻且长：从金砖共同货币，到数字货币互联互通, Guancha, 16/09/2026.
Biên dịch: Lê Thị Thanh Loan
“Đồng tiền BRICS” và phương án thay thế SWIFT từng khiến Trump nổi giận nay lại trở thành tâm điểm tại Hội nghị BRICS diễn ra vào cuối tuần qua.
Trong cuộc thảo luận này, một nhân vật không thể không nhắc tới là nhà kinh tế học người Nga Yaroslav Lissovolik. Ngay từ năm 2017, ông đã đề xuất khái niệm “R5” – dựa trên thực tế rằng đồng tiền của 5 quốc gia BRICS ban đầu đều bắt đầu bằng chữ cái “R” – để hình dung về việc xây dựng một đơn vị thanh toán chung, qua đó cung cấp một hướng tiếp cận quan trọng cho những thảo luận về đồng tiền BRICS sau này.
Gần đây, Marco – nhà phân tích địa chính trị của tờ Brasil de Fato của Brazil – đã có cuộc phỏng vấn độc quyền với Lissovolik. Trong cuộc phỏng vấn, ông đi sâu phân tích hệ thống đồng USD, những rào cản thực tế trong hợp tác nội bộ BRICS, những gợi mở từ cơ chế “tiểu đa phương” (plurilateralism), cũng như những tiến triển mới nhất trong các phương án thay thế cho thanh toán và quyết toán tài chính xuyên biên giới.
Đáng chú ý, sự nghiệp của Lissovolik trải dài qua nhiều tổ chức tài chính hàng đầu toàn cầu và khu vực. Khi chưa đầy 30 tuổi, ông đã đảm nhiệm vị trí cố vấn cho Giám đốc điều hành đại diện Liên bang Nga tại Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Sau đó, ông lần lượt đảm nhiệm các vị trí Chuyên gia Kinh tế trưởng tại Deutsche Bank Nga, Chuyên gia Kinh tế trưởng tại Ngân hàng Phát triển Liên minh Kinh tế Á – Âu (EAEU), Trưởng bộ phận Nghiên cứu Đầu tư tại Ngân hàng Tiết kiệm Liên bang Nga (Sberbank), đồng thời là người sáng lập công ty tư vấn “BRICS+ Analytics”.
Dưới đây là bản dịch cuộc phỏng vấn, có lược bỏ một số đoạn.
Tỷ trọng đồng USD giảm, nhưng tiền tệ của các nước phương Nam toàn cầu lại không được hưởng lợi
Hỏi: Trước kỳ bầu cử, Tổng thống Donald Trump từng thẳng thắn tuyên bố rằng việc đồng USD đánh mất vị thế thống trị sẽ tương đương với việc nước Mỹ thua trong Thế chiến thứ ba. Hiện nay, có rất nhiều thảo luận sôi nổi xung quanh khoản nợ gần 40.000 tỷ USD của Mỹ, cũng như sự gia tăng thương mại bằng đồng nội tệ giữa các nước như Trung Quốc, Nga, Ấn Độ và Brazil. Trong khi đó, đồng USD chiếm 71% dự trữ toàn cầu vào năm 1999, còn hiện nay tỷ lệ này là 57%. Tuy nhiên, trong 14 điểm phần trăm sụt giảm đó, chỉ một phần nhỏ thực sự chuyển sang các nước phương Nam toàn cầu (Global South); còn phần lớn tỷ trọng lại chuyển sang Australia, Canada, Hàn Quốc và các nước Bắc Âu, trong khi tỷ trọng của đồng Euro vẫn không thay đổi. Tại sao lại xảy ra tình trạng này? Để đạt được tiến triển trong cái gọi là tiến trình “phi USD hóa”, chúng ta còn cần thêm những gì?
Đáp: Nếu nói quốc gia BRICS còn yếu ở lĩnh vực nào đó, thì đó chính là thị trường tài chính. Những phương án thay thế này cần phải được tiếp tục phát triển. Điều chúng ta cần là một hệ thống thanh toán và tài chính vừa dễ tiếp cận, vừa minh bạch đối với các nhà đầu tư cá nhân, nhà đầu tư tổ chức và ngân hàng trung ương các nước. Chúng ta cần các công cụ và cơ chế thị trường để nâng cao mức độ nhận thức về điều này.
Điều này cũng liên quan đến mức độ giải quyết các vấn đề kiểm soát vốn. Khi các nền kinh tế BRICS bắt tay vào xử lý vấn đề này, họ đang thực hiện một cách có phối hợp nhằm củng cố vị thế cho nhau, giúp tài sản nội địa của họ dễ dàng trở thành tài sản dự trữ tiềm năng của kinh tế toàn cầu hơn. Ở giai đoạn hiện tại, rõ ràng là xu hướng thoát khỏi đồng USD và thực hiện đa dạng hóa đang hình thành. Đây là một xu hướng dài hạn, và những ai chuẩn bị sẵn sàng để tận dụng xu hướng này sẽ thu về thành quả.
Cho đến nay, chính các nền kinh tế phát triển khác đang hưởng lợi từ xu hướng đa dạng hóa này, bởi họ đã sở hữu hạ tầng chín muồi và những đồng tiền dự trữ ở các mức độ khác nhau. Việc những đồng tiền vốn ít khi được sử dụng trước đây nay lại bắt đầu được dùng rộng rãi hơn là điều hoàn toàn có thể dự đoán được – ví dụ như đồng Franc Thụy Sĩ và đồng Đô la Canada. Tuy nhiên, các thị trường mới nổi lớn nhất hiện cũng đang ở vị thế thuận lợi và có khả năng giành lấy một phần từ “chiếc bánh lớn” sắp được phân bổ lại này.
Đó không nhất thiết phải là một đồng tiền duy nhất, mặc dù tôi cho rằng đồng tiền BRICS sẽ là một trong những công cụ có khả năng phát huy vai trò này. Nó cũng có thể là đồng nội tệ của từng quốc gia. Nhưng trong trường hợp ấy, việc nới lỏng kiểm soát vốn sẽ trở thành một trong những nội dung cần được đưa vào chương trình nghị sự.
Hỏi: Ngày nay, ngoài Trung Quốc thì còn nước nào đang áp dụng chính sách kiểm soát vốn? Tôi đồng ý với quan điểm của một số nhà phân tích rằng kiểm soát vốn chính là một trong những bí quyết giúp Trung Quốc đạt được thành công trong vài thập kỷ qua.
Đáp: Ấn Độ áp dụng kiểm soát khá nghiêm ngặt, và tất nhiên còn có Nga, đặc biệt là trong những năm gần đây. Brazil thì hoàn toàn ngược lại, nước này không áp dụng bất kỳ biện pháp kiểm soát nào. Nếu chúng ta bàn về việc phối hợp chính sách kinh tế vĩ mô, thì vấn đề này cần trở thành một phần trong chương trình nghị sự của BRICS.
Trước đây, nguyên tắc chỉ đạo của IMF đối với hầu hết các quốc gia thành viên là: Không áp dụng kiểm soát là điều tốt. Khoảng 10-15 năm trước, sau những chỉ trích từ các nền kinh tế Đông Nam Á vốn chịu ảnh hưởng bởi cuộc khủng hoảng năm 1997, IMF đã thay đổi đường lối. Quan điểm hiện nay là kiểm soát vốn có thể là một phần trong bộ công cụ chính sách. Điều đó không có nghĩa là phải tăng cường kiểm soát vô thời hạn: Tự do hóa là khả thi, nhưng phải tiến hành theo cách tiệm tiến, nhằm bảo đảm không xảy ra tình trạng dòng vốn tháo chạy quy mô lớn với mức độ biến động quá mức và mang tính phá hoại. Đây chính là cách tiếp cận mà Trung Quốc vẫn luôn áp dụng, và cũng là cách thức mà các nước BRICS khác đang xem xét.
Tại Nga, cách làm của chúng tôi khá truyền thống: Chúng tôi loại bỏ cơ chế kiểm soát thời Liên Xô, duy trì một phần kiểm soát trong những năm 1990, rồi đến những năm 2000 thì hoàn toàn bãi bỏ các rào cản. Điều này đã gây ra sự mất cân bằng nghiêm trọng trong cục diện lưu chuyển vốn, tạo ra một lượng lớn vốn đầu cơ – ngay cả khi chưa có các cú sốc địa chính trị lớn, người ta khi ấy đã bắt đầu thảo luận về sự cần thiết phải tái áp đặt kiểm soát vốn.
Kiểm soát vốn sẽ tiếp tục tồn tại dưới một hình thức nào đó. Tuy nhiên, tư duy hiện tại là từng bước giảm bớt kiểm soát, từ đó giúp các công cụ tài chính của phương Nam toàn cầu có được vị thế nổi bật và thuận lợi hơn trong hệ thống tài chính quốc tế.
Các nền kinh tế phát triển quy mô nhỏ đang hành động, chuẩn bị hưởng lợi từ sự suy giảm tỷ trọng dự trữ đồng USD
Hỏi: Ông vừa đề cập rằng các nền kinh tế phát triển khác đang hành động. Cụ thể là theo cách thức nào?
Đáp: Một phần tỷ trọng suy giảm của đồng USD đang được các tài sản như vàng hấp thụ. Nhưng rõ ràng là các nền kinh tế phát triển ngoài Mỹ đều hiểu những xu hướng này và muốn hưởng lợi từ đó. Họ sẽ tận dụng mọi khả năng để bảo đảm những lợi thế mà mình hiện đang sở hữu – cụ thể là mở rộng tỷ trọng của đồng tiền và các công cụ tài chính của mình trong hệ thống tài chính toàn cầu – được khai thác một cách hiệu quả.
Chúng ta bắt đầu thấy các nền kinh tế quy mô vừa và nhỏ – tức các nền kinh tế phát triển – xây dựng những nền tảng của riêng mình. Một trong số đó là “Đối tác Đầu tư và Thương mại Tương lai” (FIT), được Singapore, Thụy Sĩ, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và New Zealand cùng thành lập vào tháng 9/2025. Đến nay, sáng kiến này đã mở rộng lên 19 quốc gia. Đây là một trong những nhóm có sức sống năng động nhất trong nền kinh tế toàn cầu hiện nay.
Điều này không chỉ liên quan đến các thỏa thuận thương mại, mà còn là một quan hệ đối tác đầu tư. Và điều đó dẫn chúng ta tới vấn đề của các nền kinh tế phát triển có quy mô tương đối nhỏ này: Khi những rủi ro tác động tới Mỹ ngày càng gia tăng, họ hiện có thể gia tăng đáng kể thị phần của mình. Đây là một cơ hội rất lớn đối với hệ thống tài chính toàn cầu, và các nền kinh tế BRICS tuyệt đối không nên bỏ lỡ.
Bất kỳ sự chậm trễ nào trong vấn đề này đều sẽ dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng. Đối với các ngân hàng phát triển có tầm nhìn dài hạn, việc tạm dừng một năm để giải quyết bất đồng có lẽ không phải vấn đề quá lớn. Nhưng ở đây thì không thể như vậy: Đây là một vấn đề đang phát triển với tốc độ cực kỳ nhanh chóng. Những thị phần này đang trải qua những biến động mạnh mẽ chỉ trong vài năm – điều mà chúng ta chưa từng chứng kiến trong nhiều thập niên qua.
Vì sao cuộc thảo luận về đồng tiền chung BRICS lại bị đình trệ?
Hỏi: Năm 2023, tại Hội nghị thượng đỉnh Johannesburg, bộ trưởng tài chính và thống đốc ngân hàng trung ương các nước được giao nhiệm vụ nghiên cứu những phương án thay thế, bao gồm sử dụng đồng nội tệ, các hệ thống thanh toán, và thậm chí cả khả năng thiết lập một đồng tiền chung. Quyết định này được Tổng thống Lula chính thức công bố. Năm 2024, Nga trình một báo cáo bao gồm rất nhiều đề xuất mang tính đổi mới. Tuy nhiên, sau đó dường như không có thêm tiến triển nào. Tại sao cuộc thảo luận lại bị đình trệ giữa lúc bối cảnh địa chính trị hiện đang vô cùng cần các phương án thay thế?
Đáp: Một trong những yếu tố là cú sốc địa chính trị đến từ Mỹ, từ Trump – người bắt đầu nhắm mục tiêu rất rõ ràng vào BRICS, đặc biệt là trong lĩnh vực tài chính. Một số quốc gia thành viên đã phản ứng gần như theo bản năng, cố gắng tìm cách thích nghi với cú sốc này.
Mặt khác, toàn bộ cấu trúc của BRICS được xây dựng trên nền tảng “đồng thuận”. Và theo tôi, sự đồng thuận đang bắt đầu trở thành một trở ngại.
Tôi đã viết nhiều bài phân tích về sự cần thiết phải áp dụng phương thức “tiểu đa phương” (plurilateral). Cách tiếp cận này cho phép ba, bốn hoặc năm nền kinh tế đạt được một thỏa thuận với nhau, còn các nước BRICS khác có thể tiếp bước và cho phép hướng hợp tác này tiếp tục phát triển. Đây chính là mô hình phát triển mà nhiều nhóm có tính cạnh tranh khác đang áp dụng.
Lấy FIT làm ví dụ: Ưu thế lớn nhất của nó nằm ở chính việc vận hành theo phương thức tiểu đa phương. Lý do FIT có thể phát triển từ 14 lên 19 quốc gia trong chưa đầy một năm là bởi các bên tham gia hiểu rằng họ có thể thúc đẩy gần như bất kỳ dự án nào với bất kỳ đối tác nào mà họ muốn hợp tác trong khuôn khổ nền tảng này. Không có quyền phủ quyết mạnh mẽ nào có thể ngăn chặn tất cả mọi thứ. Đây chính là sự linh hoạt mà BRICS cần đưa vào cơ chế của mình.
Trong nội bộ BRICS, hiện đã hình thành một sự đồng thuận rằng việc đạt được thỏa thuận về các giá trị cơ bản và các vấn đề cốt lõi cần phải dựa trên nguyên tắc “đồng thuận”. Điều này phát đi một tín hiệu quan trọng ra bên ngoài, và đó là điều tốt. Tuy nhiên, cần phải đưa thêm sự linh hoạt vào cấu trúc “BRICS+” để cho phép sự tồn tại của các thỏa thuận theo phương thức tiểu đa phương.
Trong tuyên bố của Hội nghị thượng đỉnh BRICS do Nga tổ chức năm 2024, đã xuất hiện những dấu hiệu ban đầu của các sáng kiến tương tự: Văn kiện có đề cập tới những dự án do một số thành viên có cùng lợi ích khởi xướng, trong khi các thành viên khác cho phép những dự án đó tiếp tục phát triển. Điều chúng ta cần không phải là một hai câu chữ mang tính công thức trong tuyên bố cuối cùng, mà là một khuôn khổ rõ ràng, dựa trên các quy tắc, cho phép những thỏa thuận như vậy tồn tại.
Khi đó, chúng ta có thể bắt đầu chứng kiến nhiều “cơ chế ba bên”, nhiều “cơ chế bốn bên”, cùng rất nhiều nhóm khác nhau – và điều đó sẽ thú vị hơn nhiều. Chúng ta sẽ bắt đầu thấy BRICS hoạt động không chỉ trên cơ sở các kỳ hội nghị thượng đỉnh (chỉ có một sự kiện lớn mỗi năm), mà là vận hành liên tục hàng ngày. Hơn nữa, điều này thậm chí còn không đòi hỏi phải thành lập riêng một trụ sở hay ban thư ký.
Ấn Độ đang chuyển dịch: Quan tâm mạnh mẽ tới tiến trình đa dạng hóa tiền tệ
Hỏi: Năm 2026, Ấn Độ đảm nhiệm chức Chủ tịch luân phiên của BRICS, nhưng Ngoại trưởng Ấn Độ S. Jaishankar đã đích thân tuyên bố rằng họ không quan tâm đến cái gọi là “phi USD hóa”.
Đáp: Tôi cho rằng trong nội bộ Ấn Độ có nhiều nhóm với các ưu tiên rất khác nhau – đôi khi thì ưu tiên chính sách đối ngoại, nhưng đôi lúc lại là những đòi hỏi kinh tế thuần túy nhất với tư cách là một trong những nền kinh tế lớn nhất thế giới. Ấn Độ cuối cùng cũng đã bắt đầu đóng một vai trò quan trọng hơn trong tài chính quốc tế và đang cố gắng bảo đảm rằng đồng tiền của mình có một vai trò nổi bật hơn trên trường quốc tế.
Xét cho cùng, tôi tin rằng yếu tố kinh tế sẽ được đặt lên trên bất kỳ cân nhắc nào trong ngắn và trung hạn. Ấn Độ chắc chắn sẽ từng bước khởi động quá trình đa dạng hóa tiền tệ của phương Nam toàn cầu, đồng thời sử dụng đồng nội tệ nhiều hơn. Nếu nhìn vào những phát ngôn từ phía Ấn Độ, có thể thấy cuộc tranh luận này đã thay đổi trong những năm gần đây. Ngay cả “Giao diện Thanh toán Hợp nhất” (UPI – hệ thống thanh toán kỹ thuật số của Ấn Độ) do họ phát triển hiện cũng đã phổ biến trên toàn quốc.
Họ không muốn từ bỏ điều này, bởi nó mang lại những lợi ích rất lớn. Khi tôi ở Ấn Độ, những người trẻ ở đó rất hào hứng nói với tôi về hệ thống này, đồng thời chia sẻ họ tự hào về nó đến mức nào. Nó đã bắt đầu trở thành một bộ phận của hệ thống tài chính phương Nam toàn cầu, và sẽ tiếp tục phát triển, trưởng thành, thậm chí có thể tiến hóa thành một hệ thống có sức cạnh tranh. Bởi điều chúng ta muốn là sự cạnh tranh thực sự: Chúng ta muốn có sự cạnh tranh giữa các đồng tiền, giữa các hệ thống thanh toán – bất kể đó là gì. Hãy để chúng cạnh tranh với nhau. Sao bạn có thể là một quốc gia tư bản mà không có sự cạnh tranh chứ? Hãy để cạnh tranh bắt đầu, rồi chúng ta hãy chờ xem điều gì sẽ xảy ra.
Sàn giao dịch ngũ cốc BRICS có tiềm năng rất lớn
Hỏi: Một trong những đề xuất thú vị nhất mà BRICS đề xuất trong những năm gần đây là đề xuất thành lập sàn giao dịch ngũ cốc do phía Nga đưa ra. Theo số liệu của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), nhóm này sản xuất 61% lượng gạo, 48% đậu tương, 47% lúa mì và 42% ngô của thế giới – nếu tính thêm các nước đối tác, tỷ trọng gạo sẽ lên tới 72%. Tuy vậy, 80-90% giao dịch nông sản và hàng hóa năng lượng vẫn được thanh toán bằng đồng USD. Cần những điều kiện gì để bắt đầu thay đổi tình trạng này?
Đáp: Ở đây không có cây đũa thần nào cả. Không phải cứ BRICS làm một việc gì đó thì vấn đề sẽ tự động được giải quyết. Nếu thành lập một sàn giao dịch ngũ cốc thì có giải quyết được vấn đề không? Thực tế là không. Bởi vấn đề không chỉ nằm ở nền tảng hay thậm chí việc thể chế hóa, mà còn liên quan đến dòng chảy thương mại và đồng tiền định giá. Yếu tố căn bản nhất là cường độ thương mại: Thương mại Nam – Nam càng sôi động, thì dư địa để các nước phương Nam toàn cầu bắt đầu định giá bằng đồng nội tệ của mình sẽ càng lớn.
Liên quan đến đồng tiền BRICS, có một quan điểm cho rằng trước hết phải có khối lượng thương mại khổng lồ giữa các nền kinh tế trong nhóm. Điều này đúng ở một mức độ nhất định – mặc dù đó không phải điều hoàn toàn bắt buộc đối với giai đoạn sơ khai của một dự án tiền tệ. Tuy nhiên, để một tỷ trọng thương mại lớn hơn được định giá bằng đồng nội tệ thì đúng là cường độ thương mại rất quan trọng.
Hỏi: Vậy còn ở cấp độ thể chế thì sao? Cần tạo ra những công cụ nào?
Đáp: Chúng ta cần tạo ra tất cả những công cụ tương tự đang tồn tại trong hệ thống tài chính hiện nay: Hợp đồng tương lai, công cụ phái sinh và các công cụ phòng ngừa rủi ro, để các bên tham gia thị trường có thể tự bảo vệ mình trước rủi ro. Về phòng ngừa rủi ro, bạn sẽ muốn sở hữu một công cụ mà sau khi mua, bạn sẽ được bảo vệ trước những biến động đột ngột về giá trị hàng hóa. Nếu giá giảm, bạn có một công cụ biến động theo chiều ngược lại để bù đắp cho sự thay đổi đó, điều này tương tự như một dạng bảo hiểm.
Việc thể chế hóa cũng rất quan trọng. Sàn giao dịch ngũ cốc giúp phương Nam toàn cầu giành lấy một vị trí trên bản đồ quốc tế nhờ vào các thể chế của chính mình. Tuy nhiên, nó sẽ phải cạnh tranh với các thể chế hiện hữu – những nơi đã xây dựng được tập quán giao dịch trong hàng chục năm, thậm chí là hơn thế nữa, chẳng hạn như Sàn giao dịch hàng hóa Chicago (CME). Có một quán tính rất lớn tồn tại trong các dòng chảy thương mại này, và đó chính là điều cần phải đối đầu.
Những việc này cần thời gian. Xây dựng thể chế cần thời gian; khối lượng thương mại có quán tính riêng của nó; sau hàng thập kỷ quen với một phương thức giao dịch nhất định, việc quyết định chuyển sang một đồng tiền khác phải đối mặt với rất nhiều thách thức, mà trong đó quán tính có lẽ là thách thức mạnh mẽ nhất. Đó là lý do tại sao cần đồng thời hành động trên nhiều phương diện, mà điều này đòi hỏi một mức độ gắn kết và đồng thuận nhất định – điều mà hiện tại chúng ta dường như vẫn chưa có được.
Ở Nga, tôi có thể thấy rất rõ rằng dự án sàn giao dịch ngũ cốc đang có đà phát triển, sự ủng hộ, thậm chí cả một tầm nhìn. Xét về mức độ sâu rộng trong khâu hoạch định, đây là một trong những dự án tiên tiến nhất. Nhưng nếu muốn biến nó thành một sáng kiến chung của BRICS, cần đạt được sự đồng thuận với các thành viên khác.[1]
Từ đồng tiền chung BRICS đến sự kết nối liên thông các đồng tiền kỹ thuật số BRICS
Hỏi: Trong nhiều năm qua, các nhà kinh tế như ông, Paulo Nogueira Batista Jr. và Alexei Mozhin (cả hai đều từng là Giám đốc điều hành đại diện tại IMF) đã liên tục phác thảo ý tưởng về một đồng tiền dự trữ mới của BRICS. Cơ chế vận hành của đồng tiền BRICS ra sao, và nó đang phải đối mặt với những thách thức nào?
Đáp: Những ý tưởng này bắt đầu hình thành vào năm 2017 và 2018. Khi đó, tôi gọi đề xuất này là R5 hoặc R5+, trong đó tập trung nghiên cứu việc sử dụng đồng nội tệ của các quốc gia BRICS.
Năm 2017, bài viết đầu tiên về R5 được công bố. Đây là một sáng kiến chủ trương sử dụng đồng nội tệ của các thành viên trong hoạt động của Ngân hàng Phát triển Mới (NDB) và các ngân hàng phát triển khu vực.
Năm 2018, trong một bài viết cho tạp chí The Thinker của Nam Phi, tôi viết rằng chúng ta cần tìm kiếm những ý tưởng mới – mà vào thời điểm đó, việc thành lập một đồng tiền BRICS dường như có phần thiếu thực tế. Tôi nói rằng: “Đồng tiền của các nước BRICS là những đồng tiền có tính thanh khoản cao nhất trong phương Nam toàn cầu. Hãy cùng xem xét liệu có thể tạo ra một giỏ tiền tệ tương tự như Quyền rút vốn đặc biệt (SDR) – đơn vị hạch toán của IMF – bằng cách kết hợp các đồng tiền này theo những trọng số khác nhau hay không?” Vào năm 2018, ý tưởng này về cơ bản chỉ gói gọn trong một đoạn văn ngắn. Sau đó là bốn năm im ắng, cho đến khi ý tưởng này được khơi lại vào năm 2022.
Và Alexei Mozhin – người vừa qua đời năm nay – đã đóng vai trò then chốt trong việc tiếp nhận ý tưởng này và phát triển nó về mặt khái niệm. Trong một số cuộc phỏng vấn, ông bắt đầu liệt kê tỷ trọng cụ thể của các đồng tiền này trong “giỏ tiền tệ”, đồng thời bàn về việc khởi động giai đoạn đầu sẽ dễ dàng như thế nào – tất nhiên không phải dưới dạng tiền vật lý, mà là một đơn vị hạch toán, giống như Đơn vị tiền tệ châu Âu (ECU) mà Liên minh châu Âu từng sử dụng trước khi có đồng Euro. Về mặt vận hành, điều này rất đơn giản: Thay vì thực hiện mọi giao dịch và hạch toán bằng USD, bạn chuyển sang sử dụng một đồng tiền tổng hợp của phương Nam toàn cầu, tức R5.
Giai đoạn tiếp theo phần lớn được thúc đẩy bởi Mozhin và Paulo Nogueira Batista. Trong báo cáo mới nhất viết cho Câu lạc bộ Thảo luận Quốc tế Valdai, Paulo đã đưa ra nghiên cứu chi tiết, toàn diện và cập nhật nhất – chính là điều mà Tổng thống Lula yêu cầu vào năm 2023, khi ông nói rằng cần tiến hành nghiên cứu này. Phải nói rằng, kể từ đó đến nay chưa có nhiều nghiên cứu được thực hiện ở mức độ sâu như vậy. Báo cáo này có tất cả những đặc điểm mà một đề xuất cần có, có khả năng biến một khái niệm vốn ban đầu chỉ là mong muốn và tầm nhìn thành một thực thể ít nhất có thể đóng vai trò đơn vị hạch toán dưới hình thức tiền kỹ thuật số.
Hỏi: Nhưng dường như đề xuất về đồng tiền dự trữ BRICS hiện đã tạm thời được gác khỏi bàn đàm phán, đúng không? Theo ông, bước đi tiếp theo có khả năng nhất hiện nay là gì?
Đáp: Tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC) là một trong những hướng đi có khả năng cao sẽ tiếp tục được nghiên cứu. Nếu thực sự phát triển một đồng tiền chung, thì nhiều khả năng nó sẽ dựa trên điều mà Ấn Độ hiện đang sẵn sàng thực hiện, đó là bảo đảm khả năng liên thông giữa các đồng tiền kỹ thuật số này.
Trái với dự đoán của tôi cũng như nhiều nhà quan sát, họ trên thực tế đang bắt đầu thúc đẩy tất cả các ngân hàng trung ương của BRICS triển khai thảo luận về sự kết nối liên thông này. Dĩ nhiên, họ không thực hiện dưới ngọn cờ “đồng tiền chung”, họ thậm chí còn tuyên bố mình phản đối đồng tiền chung. Nhưng điều đó hoàn toàn có thể chấp nhận được, bởi giai đoạn liên thông giữa các hệ thống có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với hệ thống thanh toán và giao dịch. Về bản chất, đây chính là việc kết nối các đồng tiền kỹ thuật số của những quốc gia khác nhau với nhau.
Hỏi: Vậy trên thực tế, điều này có trở thành một phương án thay thế SWIFT không?
Đáp: Đúng vậy. Hiện tại nó vẫn chưa phải là một đồng tiền chung. Nhưng nó đang được phát triển như một bộ phận của một hệ thống thanh toán nhằm giảm chi phí. Đây hoàn toàn là một dự án mang tính thương mại. Tất nhiên, nó sẽ mở ra cánh cửa cho rất nhiều khả năng trong tương lai.
Hỏi: Nhưng nhìn từ Tuyên bố New Delhi tại Hội nghị thượng đỉnh BRICS năm 2026, trọng tâm của BRICS lại đặt vào việc cải tổ IMF, thay vì lập ra một hệ thống mới để thay thế SWIFT?
Đáp: Đúng là ưu tiên quyết định của các nước BRICS trong lĩnh vực tài chính tập trung vào việc cải tổ các thể chế tài chính quốc tế như IMF. Mặc dù có ý kiến cho rằng với cơ cấu phân bổ quyền biểu quyết hiện nay, IMF về cơ bản là không thể cải tổ, nhưng việc tiếp tục thúc đẩy cải cách và tạo ra “áp lực từ các quốc gia cùng vị thế” (peer pressure) vẫn có ý nghĩa nhất định. Một mặt, BRICS có thể tăng cường phối hợp giữa các tổ chức kinh tế toàn cầu chủ chốt; mặt khác, những vấn đề mất cân đối mang tính hệ thống và tình trạng kém hiệu quả cho đến nay vẫn chưa được giải quyết, và cũng cần phải liên tục xem xét, đánh giá lại hiện trạng.
—————-
[1] Ghi chú của biên tập viên: Cuộc phỏng vấn này được thực hiện trước Hội nghị thượng đỉnh BRICS. Điều 60 trong Tuyên bố New Delhi tại Hội nghị thượng đỉnh BRICS lần thứ 18 năm 2026 nêu rõ: “Việc thúc đẩy hợp tác nhằm thành lập một nền tảng giao dịch ngũ cốc trong khuôn khổ BRICS – Sàn giao dịch ngũ cốc BRICS – là một sáng kiến có ý nghĩa quan trọng; cần tiếp tục thúc đẩy việc hoàn thiện nền tảng này và mở rộng sang các sản phẩm nông nghiệp và hàng hóa khác.”