Nguồn: “Nvidia is driving the AI boom. Good”, The Economist, 03/09/2026
Biên dịch: Viên Đăng Huy
Nvidia được đặt tên vào năm 1993 dựa trên một từ Latinh mang nghĩa “đố kỵ”. Quả thực, gã khổng lồ công nghệ Mỹ này đang khiến không ít người phải ghen tị. Nhu cầu toàn cầu khổng lồ đối với các bộ xử lý đồ họa (GPU) của hãng — những con chip cung cấp sức mạnh tính toán cho trí tuệ nhân tạo — đã đưa Nvidia trở thành công ty có giá trị nhất thế giới, với vốn hóa thị trường 5,4 nghìn tỷ USD. Sang năm tới, hãng thậm chí có thể trở thành doanh nghiệp có lợi nhuận cao nhất thế giới, với lợi nhuận ròng lên tới 370 tỷ USD. Đến năm 2029, doanh thu của Nvidia có thể chạm mốc 1 nghìn tỷ USD.
Jensen Huang, CEO Nvidia, thực sự là nhân vật trung tâm đầy ma thuật của cơn sốt AI. Giá cổ phiếu công ty hiện cao gấp 14 lần so với thời điểm ChatGPT ra mắt vào cuối năm 2022. Mười công ty niêm yết lớn nhất dẫn dắt làn sóng AI hiện chiếm tới 40% tổng giá trị của chỉ số S&P 500. Riêng Nvidia chiếm 8%, và không giống Apple hay Tesla — vốn sản xuất điện thoại thông minh và ô tô — Nvidia gần như đặt cược toàn bộ tương lai vào AI. Kể từ năm 2023, công ty này đã tạo ra khoảng 15 xu trong mỗi USD lợi nhuận mà thị trường chứng khoán Mỹ mang lại, góp phần giúp người tiêu dùng tiếp tục chi tiêu bất chấp lãi suất cao, thuế quan và cuộc chiến với Iran.
Tuy nhiên, một số người lại nhìn Huang như một “ảo thuật gia” theo nghĩa đáng lo ngại hơn: họ lo rằng ông đang dùng những thủ thuật tài chính để thổi phồng một bong bóng nguy hiểm. Thông qua các thương vụ có tổng giá trị lên tới 1 nghìn tỷ USD, Nvidia cung cấp vốn hoặc bảo lãnh tài chính cho các chủ sở hữu trung tâm dữ liệu và các phòng thí nghiệm AI để họ có thể mua GPU của chính Nvidia. Một số người vì thế gọi hãng là “ngân hàng của AI”. Theo những người chỉ trích, cách làm này ít nhất cũng mang dáng dấp của hình thức “tài trợ của nhà cung cấp” từng giúp thổi phồng doanh thu của các nhà sản xuất thiết bị mạng như Cisco trong cơn sốt dotcom giai đoạn 2000–2001, trước khi bong bóng vỡ và góp phần châm ngòi cho suy thoái.
Nhưng nếu xem xét kỹ hơn, phần lớn những lo ngại đó chưa thực sự có cơ sở. Nếu các canh bạc của Nvidia vào AI thành công, chúng có thể đẩy nhanh quá trình phổ cập công nghệ này, qua đó nâng cao năng suất và mức sống. Nếu thất bại, phần lớn cái giá sẽ do cổ đông Nvidia gánh chịu. Đó chính là cách chủ nghĩa tư bản được thiết kế để vận hành.
Đúng là cơn sốt dotcom và cơn sốt AI có những nét tương đồng đáng ngại: một công nghệ mới đầy hứa hẹn, một thị trường tăng giá lịch sử và những ông chủ công nghệ đầy tự tin. Sự vươn lên của Nvidia — từ một hãng bán chip cho game thủ và thợ đào tiền mã hóa thành một trụ cột của nền kinh tế — diễn ra nhanh đến mức nhiều người vẫn chưa biết phát âm tên công ty cho đúng (“en-vidia”, chứ không phải “nuh-vidia”). Quỹ đạo này gợi nhớ tới Cisco, công ty từng có thời điểm trở thành doanh nghiệp giá trị nhất thế giới vào năm 2000. Cũng như doanh số bộ định tuyến và thiết bị chuyển mạch của Cisco khi đó được xây dựng trên giả định rằng lưu lượng Internet sẽ tăng theo cấp số nhân, doanh thu GPU của Nvidia ngày nay cũng dựa trên kỳ vọng rằng nhu cầu đối với các token AI sẽ tiếp tục tăng gần như vô hạn.
Cisco đã đúng về nhu cầu trong dài hạn nhưng sai về thời điểm — và chính sự lệch pha đó góp phần dẫn đến sự sụp đổ của bong bóng dotcom. Ngày nay, điều khó dự báo nhất cũng là tốc độ ứng dụng AI. Nếu bỏ qua nhóm kỹ sư phần mềm đang say mê sử dụng Claude, mức độ sử dụng thực tế của AI trong phần còn lại của nền kinh tế vẫn còn ở giai đoạn tương đối sơ khai. Nếu nhu cầu không sớm tăng mạnh, khách hàng của Nvidia có thể đồng loạt yêu cầu thực hiện các cam kết bảo lãnh đúng vào lúc doanh số chip của hãng lao dốc. Và vì không ai biết chắc GPU sẽ mất giá nhanh đến mức nào, những con chip cũ mà Nvidia thu hồi có thể chẳng còn đáng giá bao nhiêu.
Các động thái tài chính của Nvidia cũng phần nào mang tính phòng thủ. Những thế hệ GPU mới nhất của hãng không còn hoàn toàn độc chiếm thị trường. Khoảng một nửa doanh thu Nvidia đến từ các tập đoàn điện toán đám mây lớn của Mỹ, chủ yếu gồm Amazon, Google, Meta và Microsoft — những công ty đang tự phát triển chip riêng. Các loại chip AI không do Nvidia sản xuất hiện chiếm 38% thị trường, tăng từ 26% năm 2023. Trước đây, để duy trì lợi thế công nghệ, Nvidia từng dành hơn một phần năm doanh thu cho nghiên cứu và phát triển. Hiện tỷ lệ này đã giảm xuống dưới một phần mười.
Quy mô các cam kết tài chính của Nvidia cũng đủ khiến nhiều người lo ngại. Morgan Stanley ước tính tổng mức độ phơi nhiễm tín dụng của hãng — bao gồm các khoản vay trực tiếp tương đối nhỏ và những hình thức hỗ trợ tài chính cho khách hàng — có thể đạt 200 tỷ USD vào đầu năm 2029. Theo thời gian, lượng nghĩa vụ tài chính tiềm ẩn này có thể tăng lên 300 tỷ USD hoặc hơn. Đó là một con số khổng lồ: hiện chỉ sáu ngân hàng lớn nhất nước Mỹ có quy mô nghĩa vụ tín dụng lớn hơn.
Tuy nhiên, những điểm khác biệt giữa Nvidia và Cisco thời dotcom quan trọng hơn nhiều so với những điểm tương đồng. Bảng cân đối kế toán của Nvidia cực kỳ vững mạnh. Công ty hiện nắm giữ 99 tỷ USD tiền mặt và vẫn tiếp tục tạo ra lượng tiền mặt ngày càng lớn. Trong mỗi ba năm vừa qua, doanh thu hàng năm đều tăng gấp đôi. Biên lợi nhuận gộp đã tăng từ dưới 60% lên khoảng 75%. Vị thế gần như mang tính sùng bái của Huang giờ có thể sánh với Elon Musk. Nhưng trong khi các công ty của Musk tạo ra rất ít tiền mặt, như Tesla, hoặc đốt lượng tiền khổng lồ, như SpaceX, Nvidia dự kiến sẽ tạo ra khoảng 200 tỷ USD tiền mặt trong năm nay.
Điều đó có nghĩa là, trong khi Cisco từng phải dựa nhiều vào vay nợ, Nvidia có thể dùng chính lượng tiền mặt của mình để bảo chứng cho các giao dịch với khách hàng mua GPU. Ngay cả trong trường hợp các cam kết tài chính bắt đầu đến hạn và dòng tiền chững lại từ năm tới, đến năm 2028 Nvidia vẫn có mức đòn bẩy thấp hơn gần như toàn bộ các doanh nghiệp phi tài chính trong S&P 500, ngoại trừ khoảng 39 công ty. Lợi nhuận của Nvidia sẽ phải giảm tới khoảng 60% so với mức hiện tại thì hãng mới có nguy cơ mất xếp hạng tín dụng đầu tư.
Quan trọng hơn, nhu cầu AI không phải là thứ hoàn toàn hư ảo như trường hợp Pets.com hay nhiều ngôi sao dotcom từng không tạo ra doanh thu thực tế. Doanh thu của Anthropic, một trong những phòng thí nghiệm AI hàng đầu, đã tăng từ 5 tỷ USD trong quý đầu tiên lên 11,5 tỷ USD trong quý hai. OpenAI, đối thủ chính của hãng, có lẽ cũng đạt quy mô không kém nhiều. Các tập đoàn điện toán đám mây lớn cũng bắt đầu ghi nhận doanh thu đáng kể từ AI. Tính chung, AI hiện có thể tạo ra khoảng 150 tỷ USD doanh thu mỗi năm cho ngành công nghệ Mỹ, so với gần như bằng không chỉ vài năm trước. Con số này vẫn còn cách rất xa mức 2,5 nghìn tỷ USD cần thiết để bù đắp cho lượng vốn đầu tư vào hạ tầng AI, nhưng tốc độ tăng trưởng đang rất nhanh.
Huang lập luận rằng trở ngại lớn nhất đối với cuộc cách mạng AI không phải là thiếu nhu cầu, mà là cơ sở hạ tầng chưa theo kịp. Thị trường tài chính, theo ông, sẽ không tự cung cấp đủ vốn ở quy mô cần thiết, vì vậy Nvidia đang trực tiếp tham gia tài trợ. Hãng cũng có lợi thế trong việc đánh giá sự cân bằng giữa rủi ro và lợi nhuận nhờ hiểu rất rõ thị trường mà mình đang hoạt động. Dù canh bạc này đủ lớn để tác động tới toàn bộ nền kinh tế, về bản chất nó vẫn là một canh bạc mang tính doanh nhân. Bất kỳ công ty nào tái đầu tư tiền mặt thay vì hoàn trả cho cổ đông đều đang đặt cược rằng mình có thể tạo ra lợi suất cao hơn thị trường. Doanh nghiệp tồn tại chính là để thực hiện những canh bạc tập trung như vậy. Nếu nhà đầu tư muốn đa dạng hóa rủi ro, họ hoàn toàn có thể tự làm điều đó.
Và Huang không hề đơn độc. Các tập đoàn điện toán đám mây lớn — những doanh nghiệp thành công nhất thế giới ngay cả trước khi Nvidia vươn lên — cũng đang đặt cược vào cùng một tương lai. Một số tên tuổi lớn nhất Phố Wall cũng vậy. Tháng trước, Goldman Sachs, BlackRock, Blackstone và nhiều tổ chức khác đã hợp tác với Nvidia trong một sáng kiến trung tâm dữ liệu trị giá 500 tỷ USD. Các cổ đông của Huang cũng chưa hề vội vã tháo chạy. Nếu tất cả họ đều sai, thì chính tiền của họ sẽ phải trả giá. Nhưng nếu họ đúng, kỷ nguyên AI có thể đến sớm hơn đôi chút.