Nguồn: James M. Lindsay, “Will the United States Attack Iran After the Midterms?”, Council on Foreign Relations, 23/10/2026
Biên dịch: Phạm Ánh Minh
Sau gần chín tháng xung đột với Iran, Tổng thống Donald Trump phải đối mặt với lựa chọn giữa leo thang căng thẳng với Tehran, tìm cách chung sống, hoặc duy trì nguyên trạng.
Liệu Mỹ có leo thang cuộc chiến với Iran sau khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ kết thúc vào ngày 3/11 hay không?
Tổng thống Donald Trump đã gợi mở về khả năng này trong vài tuần qua. Đầu tháng này, ông cho biết Mỹ sẽ giành chiến thắng trong cuộc chiến “ngay sau cuộc bầu cử” hoặc “có thể là trước cuộc bầu cử”. Khi tạp chí The Atlantic đưa tin rằng ông đang cân nhắc tấn công Iran trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ, Trump tuyên bố: “Chúng ta sẽ không tấn công Iran vào bất kỳ thời điểm nào trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ diễn ra tại Mỹ vào ngày 3/11.”
Trong khi đó, Lầu Năm Góc vẫn tiếp tục tăng cường lực lượng tại Trung Đông. Đến cuối tuần tới, ba trong số mười một nhóm tác chiến tàu sân bay của Mỹ sẽ có mặt tại khu vực này. Lầu Năm Góc cũng đã chỉ đạo Bộ Tư lệnh Trung tâm hoàn tất công tác chuẩn bị để tái khởi động các chiến dịch tác chiến quy mô lớn chống lại Iran. Vào thứ Tư, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho biết Trump đã nói với ông rằng Mỹ “đã sẵn sàng hoàn tất công việc” tại Iran.
Tuyên bố của Trump rằng Mỹ sẽ không tấn công Iran trước ngày 3/11 đã giải quyết được một vấn đề chính trị cấp bách. Một cuộc chiến với Iran không nhận được sự ủng hộ của công chúng Mỹ, khi chỉ khoảng một phần ba người dân tán thành. Các hoạt động giao tranh đã khiến giá xăng và dầu diesel tăng vọt, khiến nhiều người Mỹ đặt câu hỏi tại sao Trump không nỗ lực hơn nữa để giải quyết cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt trong nước. Việc khơi lại cuộc chiến với Iran đúng vào thời điểm cử tri đi bỏ phiếu sẽ làm trầm trọng thêm những khó khăn chính trị mà các ứng cử viên Đảng Cộng hòa vào Quốc hội đang phải đối mặt, đồng thời làm tăng khả năng Đảng Dân chủ giành chiến thắng áp đảo trong Ngày Bầu cử.
Sau ngày 3/11, những ràng buộc chính trị đối với Trump sẽ giảm bớt. Tuy nhiên, thách thức chiến lược mà ông phải đối mặt vẫn không thay đổi: Liệu có những phương án quân sự và kinh tế nào mà ông có thể triển khai để đạt được thắng lợi như đã hứa, với một cái giá mà công chúng Mỹ có thể chấp nhận hay không? Quân đội Mỹ đã gây ra thiệt hại to lớn cho cơ sở hạ tầng quân sự và kinh tế của Iran trong giai đoạn đầu của Chiến dịch Epic Fury. Dù vậy, Mỹ vẫn chưa thể chuyển hóa những thành công trên chiến trường thành một thắng lợi ngoại giao. Thay vào đó, cả hai bên đang rơi vào thế bế tắc, khi mỗi bên đều chờ đợi đối phương nhượng bộ trước.
Đối với Mỹ, những lợi ích và rủi ro liên quan là vô cùng lớn. Giao tranh tái bùng phát có thể dẫn đến chiến thắng hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng bế tắc hiện nay, đẩy giá năng lượng tăng vọt và khiến nền kinh tế toàn cầu rơi vào vòng xoáy khủng hoảng. Tuy nhiên, việc duy trì nguyên trạng hay tìm kiếm một giải pháp thương lượng có thể chấp nhận được cũng tiềm ẩn những thách thức không kém phần cam go.
Để hiểu rõ hơn về khả năng Mỹ leo thang căng thẳng với Iran cũng như kịch bản đó có thể diễn ra như thế nào trên thực tế, tôi đã có cuộc trao đổi với Cole Bucy và Nate Swanson – các tác giả của bài viết trên tạp chí Foreign Policy với tiêu đề “Trump được ‘tháo xích’: Tổng thống Mỹ có thể leo thang căng thẳng với Iran như thế nào sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ?” – trong tập mới nhất của chương trình The President’s Inbox. Cole là cựu chuyên gia phân tích của CIA, từng đảm nhiệm vị trí giám đốc phụ trách vấn đề Iran tại Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ giai đoạn 2015–2016. Nate hiện là giám đốc Dự án Chiến lược Iran tại Hội đồng Đại Tây Dương. Ông cũng từng giữ vai trò giám đốc phụ trách vấn đề Iran tại Hội đồng An ninh Quốc gia và là thành viên trong nhóm đàm phán về Iran của chính quyền Trump vào năm ngoái. Cuộc trò chuyện của chúng tôi diễn ra trước khi có thông tin về những bình luận của Netanyahu liên quan đến cuộc trao đổi giữa ông và Tổng thống Trump.
1. Về cơ bản, Trump có ba lựa chọn đối với Iran: leo thang, đàm phán hoặc chờ đợi. Thứ nhất, ông có thể ra lệnh cho quân đội Mỹ nối lại các cuộc tấn công vào Iran và gia tăng áp lực kinh tế lên chính quyền nước này. Mục tiêu có thể là buộc chính quyền đó sụp đổ hoặc chấp nhận các điều kiện của Mỹ cho một thỏa thuận hòa bình. Thứ hai, Trump có thể đẩy mạnh các nỗ lực đàm phán, có lẽ bằng cách sử dụng nguy cơ nối lại các cuộc tấn công quân sự của Mỹ như một đòn bẩy để ép Iran nhượng bộ. Thứ ba, Trump có thể duy trì nguyên trạng với hy vọng rằng, theo thời gian, chính quyền Iran sẽ nhượng bộ trước các yêu cầu của Mỹ hoặc tự sụp đổ do tình trạng bất ổn ngày càng gia tăng trong xã hội Iran.
2. Cả ba phương án trên đều tiềm ẩn những nhược điểm nghiêm trọng và khả năng thành công rất đáng ngờ. Những lời kêu gọi nối lại xung đột đặt ra hai câu hỏi cấp bách. Thứ nhất, tại sao một đợt tấn công mới có thể thành công trong khi Chiến dịch Epic Fury trước đây đã thất bại trong việc lật đổ chính quyền Iran hoặc buộc nước này phải đầu hàng? Thứ hai, liệu Mỹ có thể ngăn chặn Iran tấn công các quốc gia láng giềng vùng Vịnh, đặc biệt là cơ sở hạ tầng năng lượng của họ? Rủi ro mà Trump phải đối mặt là giới lãnh đạo Iran vẫn có thể trụ vững sau các cuộc tấn công, trong khi tình trạng gián đoạn sản xuất dầu khí tại vùng Vịnh sẽ đẩy giá năng lượng tăng vọt, thậm chí có nguy cơ châm ngòi cho một cuộc suy thoái toàn cầu. Tương tự, việc gia tăng áp lực kinh tế lên Tehran thông qua các biện pháp trừng phạt nhắm vào Trung Quốc, quốc gia đang đóng vai trò như “phao cứu sinh” kinh tế cho Iran, cũng tiềm ẩn rủi ro không kém. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent từng cảnh báo vào tháng 8 rằng việc nhắm vào các doanh nghiệp Trung Quốc có thể “phá hủy hệ thống tài chính toàn cầu”. Ít nhất, Trung Quốc có thể trả đũa bằng cách cắt nguồn cung các loại khoáng sản thiết yếu cho nền kinh tế Mỹ.
Iran không hề tỏ ra quan tâm đến việc đàm phán dựa trên các điều kiện mà Mỹ có thể chấp nhận. Trái lại, thái độ cứng rắn của Tehran dường như ngày càng gia tăng. Tehran thậm chí có thể tin rằng một chiến thắng của Đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sẽ làm suy yếu Trump, từ đó củng cố vị thế đàm phán của chính họ. Đồng thời, Iran sẽ tận dụng khoảng thời gian có được từ các cuộc đàm phán để tái thiết quân đội và hoàn thiện năng lực tấn công các đối tác của Mỹ trong khu vực.
Giữ nguyên hiện trạng có lẽ là lựa chọn hấp dẫn nhất, nhưng lại khó có thể duy trì lâu dài. Chiến dịch “Cô lập kinh tế” đã gia tăng áp lực của Mỹ lên nền kinh tế Iran, song không có dấu hiệu nào cho thấy chiến dịch này đang thúc đẩy một phong trào quần chúng nhằm lật đổ phe cầm quyền hiện đang tỏ ra cứng rắn. Như Cole nhận định: “Người dân Iran dường như đang chọn cách thu mình lại thay vì đứng lên phản kháng.”
Tương tự, lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đã chặn đứng hoạt động xuất khẩu dầu của Iran qua eo biển Hormuz, đồng thời tạo điều kiện cho các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh gia tăng xuất khẩu. Tuy nhiên, thành công đó không dẫn đến sự sụt giảm đáng kể về giá năng lượng toàn cầu, một phần do chi phí bảo hiểm cao đối với các tàu chở dầu đi qua eo biển này. Hơn nữa, lệnh phong tỏa cũng đang gây áp lực lên quân đội Mỹ. Cole lưu ý rằng: “Chúng ta đã thấy những ý kiến phàn nàn từ Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương (PACOM) và Bộ Tư lệnh châu Âu (EUCOM) của Mỹ, cho rằng việc dồn toàn bộ nguồn lực quân sự vào một chiến dịch duy nhất là điều không bền vững.” Ngoài ra, cũng giống như trong các cuộc đàm phán, Iran sẽ tận dụng khoảng thời gian tạm lắng trong xung đột để tái thiết quân đội.
3. Lựa chọn nào hợp lý nhất còn tùy thuộc vào câu trả lời cho một vấn đề cốt lõi: Liệu Mỹ có thể cùng tồn tại với chế độ Cộng hòa Hồi giáo Iran hay không? Nếu Iran được xem là mối đe dọa sống còn đối với Mỹ, thì Trump nên sẵn sàng chấp nhận rủi ro và trả một cái giá đắt để lật đổ chế độ này hoặc buộc họ chấp nhận các yêu cầu của Mỹ. Ngược lại, nếu mối đe dọa từ Iran, như Cole đã chỉ ra, chưa đến mức đe dọa sự tồn vong của Mỹ, thì “chúng ta sẽ không sẵn lòng chi trả cái giá cần thiết để loại bỏ chế độ Cộng hòa Hồi giáo; trong trường hợp đó, hãy tìm cách đạt được những gì chúng ta cần và mong muốn, đồng thời buộc họ phải ngừng tấn công các tàu thuyền.”
Trong tập này, Cole, Nate và tôi đã thảo luận về nhiều chủ đề khác. Chẳng hạn như: các cuộc không kích và áp lực kinh tế từ phía Mỹ đã làm suy yếu Iran đến mức nào; lý do Trump loại trừ khả năng tấn công Iran trước ngày 3/11; liệu Mỹ có mở rộng phạm vi mục tiêu tấn công nếu xung đột tái diễn hay không; liệu Trump có thể tấn công Iran – không phải để giành chiến thắng trong cuộc chiến, mà nhằm tạo ra một vỏ bọc chính trị để chấm dứt xung đột; cách thức cuộc chiến biến các căn cứ quân sự của Mỹ tại Vịnh Ba Tư từ một lợi thế trở thành một điểm yếu; và liệu lực lượng Houthi tại Yemen có đang hợp tác với Iran hay không. Vì thế, tôi mong quý vị có thể dành thời gian lắng nghe tập trò chuyện lần này.
