Nguồn: Hunter Marston, “What to make of China’s new air facility in Laos”, The Interpreter, 08/10/2026
Biên dịch: Viên Đăng Huy
Thông báo về một cơ sở quân sự mới do Trung Quốc tài trợ tại Lào nhằm huấn luyện phi công không quân nước này đã làm dấy lên câu hỏi liệu nơi đây có hoạt động trên thực tế như một căn cứ quân sự của Trung Quốc hay không, và nó có thể mở rộng khả năng triển khai sức mạnh của Bắc Kinh trên khắp khu vực như thế nào.
Trung tâm Huấn luyện và Hỗ trợ Chung kiêm Học viện Hàng không Hữu nghị Trung Quốc – Lào nằm tại Sân bay Ban Keun, cách Viêng Chăn khoảng 50 km về phía bắc. Bộ Quốc phòng Trung Quốc nhấn mạnh rằng cơ sở mới sẽ được sử dụng để huấn luyện phi công Không quân Lào, tăng cường “hợp tác quân sự thực chất” và thúc đẩy “hòa bình và ổn định khu vực”. Tuyên bố chính thức của phía Trung Quốc cũng nói thêm rằng trung tâm huấn luyện này “không nhằm vào bất kỳ bên thứ ba nào”.
Theo phân tích ảnh vệ tinh, đường băng tại đây dài khoảng 2.000 mét, đủ để phần lớn máy bay chiến đấu của Quân đội Trung Quốc (PLA), gồm J-10 và J-11, cũng như máy bay vận tải Y-20B, cất hạ cánh. Tuy nhiên, đường băng này quá ngắn đối với các máy bay ném bom tầm xa của PLA, vốn cần đường băng dài gần 3.000 mét để hạ cánh, như đồng nghiệp David Vallance của tôi tại Viện Lowy đã chỉ ra.
Sân bay này trước đây được gọi là Lima Site 44, khi quân đội Mỹ và Cơ quan Tình báo Trung ương (CIA) sử dụng địa điểm này trong Chiến tranh Việt Nam. Khi đó, CIA chủ yếu sử dụng những đường băng thô sơ như vậy để tiếp tế và vận chuyển lực lượng mặt đất.
Tuy nhiên, vẫn chưa rõ Trung Quốc sẽ tìm cách sử dụng cơ sở không quân này như thế nào trong thời bình. Rudy Lu thuộc Dự án Trung Quốc Nam Bán cầu cho rằng địa điểm này có thể hỗ trợ các hoạt động của không quân PLA, chẳng hạn các cuộc tập trận chung với Thái Lan, bằng cách cho phép Trung Quốc bố trí sẵn máy bay ở nước láng giềng Lào, qua đó rút ngắn quãng đường di chuyển.
Cũng chưa rõ vì sao hai bên lại chọn địa điểm cụ thể này, hay thậm chí vì sao Trung Quốc quyết định mở một trung tâm huấn luyện tại Lào thay vì Campuchia, nơi Bắc Kinh đã tài trợ nâng cấp Căn cứ Hải quân Ream trên Vịnh Thái Lan vài năm trước.
Một số nhà bình luận đã chỉ ra những điểm tương đồng giữa Ban Keun và Ream, cho rằng hai cơ sở này kết hợp lại sẽ giúp quân đội Trung Quốc mở rộng khả năng triển khai sức mạnh trên cả không gian lục địa lẫn hàng hải. Tuy nhiên, các nhà phân tích khác nhấn mạnh rằng hai địa điểm về cơ bản khác nhau, do Ream tập trung vào hải quân, và cho rằng cơ sở không quân mới tại Lào là một sự bổ sung mới cho các hoạt động quân sự ở nước ngoài của Trung Quốc.
Theo một nhà phân tích được Lu trích dẫn, Lào có thể là đối tác hấp dẫn hơn đối với dự án này nếu xét đến hoạt động ngoại giao gần đây của Campuchia. Chính phủ Hun Manet ở Phnom Penh gần đây đã khôi phục các cuộc tập trận với Mỹ, đồng thời cho phép Hải quân Mỹ đưa tàu cập Căn cứ Ream.
Lào đã trở nên phụ thuộc đáng kể vào Trung Quốc, nước cung cấp khoảng hai phần ba vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Lào năm 2024 và nắm giữ phần lớn nhất trong tổng nợ của quốc gia này. Đảng Nhân dân Cách mạng Lào cầm quyền cũng tăng cường hợp tác chính trị và an ninh với Đảng Cộng sản Trung Quốc trong những năm gần đây. Khi Chủ tịch nước Thongloun Sisoulith thăm Bắc Kinh vào tháng Sáu, hai bên cam kết mở rộng quan hệ quốc phòng, còn ông Tập Cận Bình đề xuất thiết lập đối thoại “3+3” thường niên, cho thấy mức độ ưu tiên mà Đảng Cộng sản Trung Quốc dành cho quan hệ song phương.
Nhìn trong bối cảnh đó, trung tâm huấn luyện không quân chung mới tại Ban Keun phản ánh mức độ gắn kết ngày càng sâu sắc giữa hai bên. Ảnh hưởng ngày càng gia tăng của Trung Quốc tại Lào cũng không nằm ngoài sự chú ý của nước láng giềng Việt Nam, đối tác an ninh chủ chốt của Lào kể từ thời hai nước cùng đấu tranh giành độc lập trong những năm 1960 và 1970.
Việt Nam vốn đã lo ngại nguy cơ bị bao vây khi Trung Quốc củng cố các đảo nhân tạo và căn cứ ở Biển Đông. Với một cơ sở quân sự mới tại Lào, bên cạnh Căn cứ Hải quân Ream ở Campuchia, Bắc Kinh trên thực tế đã tạo ra một vòng cung áp lực quanh Hà Nội trên cả hướng không quân lẫn hàng hải. Không quốc gia nào khác trong khu vực phải đối mặt với rủi ro trực tiếp tương tự Việt Nam.
Cuối cùng, tác động lâu dài của Ban Keun sẽ phụ thuộc vào cách PLA sử dụng cơ sở mới này, liệu Bắc Kinh có tìm cách tận dụng sự phụ thuộc của Viêng Chăn để giành quyền tiếp cận độc quyền hay không, và những nâng cấp nào có thể được thực hiện tiếp theo, trong đó có khả năng kéo dài đường băng để cho phép PLA triển khai các máy bay ném bom tầm xa như H-6. Bất kỳ thay đổi nào như vậy cũng sẽ thu hút sự chú ý lớn hơn từ bên ngoài Đông Nam Á và làm gia tăng nhận thức về mối đe dọa tại Canberra và Washington.
Tiến sĩ Hunter Marston là Giám đốc Chương trình Đông Nam Á tại Viện Lowy và Trưởng dự án Chỉ số Sức mạnh Châu Á (Asia Power Index).