Nguồn: “Saudi Arabia is increasingly under siege”, The Economist, 11/10/2026
Biên dịch: Viên Đăng Huy
Đây là vụ tấn công thứ ba nhằm vào sân bay Riyadh chỉ trong chưa đầy một tuần, đồng thời cũng là vụ gây thương vong nghiêm trọng nhất. Ngày 10/10, lực lượng Houthi, một nhóm vũ trang Hồi giáo dòng Shia được Iran hậu thuẫn, đã phóng tên lửa tấn công sân bay này. Các nhân chứng cho biết tên lửa đánh trúng trực tiếp Nhà ga số 3, nơi phục vụ các chuyến bay nội địa, khiến một phần mái nhà ga đổ sập. Ít nhất 13 người thiệt mạng, gồm bốn công dân Ả Rập Saudi và tám người nước ngoài cư trú tại nước này, cùng 309 người bị thương, trong đó có một số trường hợp nguy kịch. Sân bay đã phải đóng cửa hơn 24 giờ và hiện chưa rõ khi nào có thể hoạt động trở lại. Một ngày sau, Houthi tiếp tục tấn công Nhà ga số 4, gây ra một đám cháy.
Vụ tấn công ngày 10/10 là cuộc tấn công nghiêm trọng nhất nhằm vào Ả Rập Saudi trong hơn một thập kỷ, xảy ra chỉ hai tuần trước khi nước này dự kiến đăng cai một hội nghị đầu tư hàng đầu. Sự việc làm dấy lên những nghi vấn về năng lực phòng không của Ả Rập Saudi cũng như tương lai cuộc chiến mà nước này đang tiến hành tại Yemen, nơi giao tranh gần đây đã bùng phát dữ dội trở lại sau nhiều năm đình chiến.
Lực lượng Houthi vẫn kiểm soát phần lớn lãnh thổ Yemen, bất chấp chiến dịch can thiệp quân sự do Ả Rập Saudi dẫn đầu từ năm 2015 với mục tiêu đánh bật lực lượng này. Thỏa thuận ngừng bắn năm 2022 đã khiến các chiến tuyến gần như đóng băng, nhưng cuộc chiến lan rộng khắp vùng Vịnh do Mỹ và Israel phát động hồi tháng Hai đã khiến thỏa thuận đình chiến ngày càng khó duy trì. Đến mùa hè, cả hai bên bắt đầu chuẩn bị cho việc nối lại giao tranh. Tháng trước, Houthi mở một chiến dịch tấn công, nhanh chóng chiếm phần lớn khu vực duyên hải tây nam Yemen, trong đó có thành phố cảng Mokha.
Ả Rập Saudi và các lực lượng đồng minh tại Yemen đã phát động chiến dịch phản công trong tháng này, nhưng tiến triển khá chậm. Họ giành lại được một dải lãnh thổ ven biển, song hiện dường như đã bị chặn lại quanh thị trấn Dhubab, cách Mokha khoảng 40 km về phía nam. Như thường thấy trong cuộc chiến Yemen, các chiến dịch quân sự ban đầu thường tiến triển nhanh nhưng rồi sớm rơi vào thế giằng co. Trong khi đó, Houthi vẫn tìm cách bao vây Taiz, thành phố lớn thứ ba của Yemen và là một thành trì của các lực lượng chống Houthi. Nhóm này cũng nối lại các cuộc tấn công bằng tên lửa và drone nhằm vào cơ sở hạ tầng của Ả Rập Saudi, bao gồm các nhà máy lọc dầu và căn cứ quân sự.
Lực lượng nổi dậy đặc biệt tập trung tấn công các sân bay, đồng thời cảnh báo hành khách tránh đi vào không phận Ả Rập Saudi. Trong ba tuần qua, Houthi liên tục tiến hành các cuộc tấn công với quy mô ngày càng lớn nhằm vào sân bay Riyadh. Một vụ tấn công bằng tên lửa hôm 8/10 khiến ba người thiệt mạng, trong đó có một phi công, đồng thời phá hủy một máy bay của hãng hàng không quốc doanh Ả Rập Saudi. Các hãng hàng không nước ngoài đã hủy hàng trăm chuyến bay. Tuy nhiên, nhà chức trách Ả Rập Saudi vẫn quyết định duy trì hoạt động của sân bay, một quyết định mà giờ đây nhiều người dân ở thủ đô cho là quá liều lĩnh.
Hiện chưa rõ vì sao Ả Rập Saudi không thể đánh chặn các tên lửa này. Quốc gia này sở hữu những hệ thống phòng không hiện đại, bao gồm các tổ hợp THAAD và Patriot do Mỹ sản xuất. Tuy nhiên, cũng giống nhiều nước khác trong khu vực, Ả Rập Saudi đang lo ngại về tình trạng kho tên lửa đánh chặn ngày càng cạn kiệt sau gần tám tháng chiến tranh.
Chỉ vài giờ trước vụ tấn công mới nhất, ban tổ chức cho biết vẫn có kế hoạch tiến hành Hội nghị Sáng kiến Đầu tư Tương lai vào ngày 26/10. Sự kiện thường niên do Thái tử Muhammad bin Salman tổ chức, thường được ví như “Davos giữa sa mạc”, quy tụ nhiều nhân vật hàng đầu trong giới tài chính toàn cầu. Hủy bỏ hội nghị sẽ khiến Ả Rập Saudi mất mặt. Tuy nhiên, chưa rõ có bao nhiêu lãnh đạo doanh nghiệp sẵn sàng tham dự, thậm chí họ sẽ đến Ả Rập Saudi bằng cách nào. Bay tới những thành phố khác cũng có thể không phải là lựa chọn khả thi, bởi Houthi đã tấn công cả sân bay Dammam, cách Riyadh khoảng bốn giờ lái xe về phía đông.
Điều này phản ánh một thế tiến thoái lưỡng nan lớn hơn của Ả Rập Saudi. Houthi không mấy quan tâm đến việc quản trị đất nước. Họ cai quản những vùng lãnh thổ nằm dưới quyền kiểm soát như các lãnh địa riêng, nuôi dưỡng bộ máy chiến tranh bằng cách áp đặt những khoản thuế và phí nặng nề lên người dân vốn đã lâm vào cảnh cùng quẫn. Một thập kỷ chiến tranh đã đẩy Yemen vào tình trạng nghèo đói cùng cực, nhưng lực lượng nổi dậy vẫn có đủ quyết tâm và năng lực để tiếp tục chiến đấu. Trong khi đó, chính phủ Ả Rập Saudi có nhiều thứ để mất hơn: một cuộc chiến kéo dài, đi kèm các vụ tấn công thường xuyên nhằm vào sân bay và cơ sở năng lượng, sẽ làm đảo lộn các kế hoạch đa dạng hóa nền kinh tế của nước này.
Các nhà bình luận quân sự trên mạng xã hội Ả Rập Saudi quả quyết rằng đất nước sẽ tiếp tục chiến đấu cho đến khi giành được chiến thắng quyết định trước Houthi. Tuy nhiên, những nguồn tin từng tiếp xúc với giới lãnh đạo Ả Rập Saudi gần đây lại đưa ra nhận định khác. Theo họ, Thái tử Muhammad quyết tâm giành lại những vùng lãnh thổ đã mất vào tay Houthi trong tháng trước. “Còn liệu họ có mục tiêu rõ ràng nào xa hơn thế hay không thì tôi không biết”, một quan chức phương Tây cho biết.
Ả Rập Saudi đã tập hợp được một mức độ hỗ trợ nhất định từ cộng đồng quốc tế. Trong tháng này, Riyadh viện dẫn hiệp ước phòng thủ chung được ký với Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ hồi tháng Tám. Pakistan đã triển khai vài nghìn binh sĩ, dù khẳng định lực lượng này sẽ không tham chiến tại Yemen. Anh đã điều một máy bay tiếp dầu trên không, trong khi Pháp cam kết triển khai binh sĩ để bảo vệ một cảng dầu chiến lược bên bờ Biển Đỏ. Tổng thống Donald Trump nhiều lần bác bỏ đề nghị của Thái tử Muhammad về việc Mỹ tiến hành không kích, nhưng sau vụ tấn công sân bay, ông Trump tuyên bố có thể xem xét lại quyết định này. Tuy nhiên, không biện pháp hỗ trợ nào trong số đó có thể tạo ra bước ngoặt quyết định trong cuộc chiến chống Houthi.
Lựa chọn còn lại là tìm kiếm một thỏa thuận. Tuy nhiên, Houthi chắc chắn sẽ đòi hỏi những nhượng bộ rất lớn. Họ sẽ yêu cầu các lợi ích kinh tế, chấm dứt lệnh phong tỏa của Ả Rập Saudi đối với không phận Yemen, cùng nhiều nhượng bộ khác. Một thỏa thuận như vậy còn có thể tạo ra một tiền lệ nguy hiểm: Houthi sẽ nhận thấy rằng tấn công cơ sở hạ tầng dân sự là một cách gây sức ép hiệu quả để buộc đối phương nhượng bộ. Sau hơn một thập kỷ chiến tranh, Ả Rập Saudi giờ đây nhận ra rằng mình không còn lựa chọn nào thực sự tốt đẹp.