Nguồn: Stephen Olson, “US Midterm Elections Serve as Bellwether for Southeast Asia”, Fulcrum, 22/10/2026
Biên dịch: Viên Đăng Huy
Đảng Dân chủ đang đứng trước cơ hội giành quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội Mỹ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới. Nếu điều này xảy ra, các quốc gia Đông Nam Á phụ thuộc vào xuất khẩu sang thị trường Mỹ rộng lớn có thể nhìn thấy một tia hy vọng.
Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ, trong đó một phần ba số ghế Thượng viện và toàn bộ số ghế Hạ viện sẽ được bầu lại, sẽ diễn ra vào ngày 3/11. Mặc dù kết quả bầu cử khó có thể tạo ra những tác động trực tiếp và đột biến đối với Đông Nam Á, đây sẽ là một chỉ dấu quan trọng, cung cấp những tín hiệu hữu ích về triển vọng của khu vực trong hai năm còn lại của nhiệm kỳ Tổng thống Trump, đặc biệt trong lĩnh vực chính sách thương mại.
Trong lịch sử, đảng kiểm soát Nhà Trắng, trong trường hợp này là Đảng Cộng hòa của Tổng thống Donald Trump, thường chịu tổn thất lớn về số ghế tại Quốc hội trong các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Dù tên tổng thống không xuất hiện trên lá phiếu, cử tri vẫn coi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, được gọi như vậy vì diễn ra vào giữa nhiệm kỳ bốn năm của tổng thống, là một cuộc trưng cầu ý dân về hiệu quả cầm quyền của người đang giữ chức.
Hiện tại, Đảng Cộng hòa nắm đa số ghế tại cả hai viện Quốc hội. Mặc dù dữ liệu thăm dò dư luận tại Mỹ thời gian qua không thực sự đáng tin cậy, mọi dấu hiệu đều cho thấy Đảng Cộng hòa sẽ mất thế đa số tại Hạ viện, trong khi quyền kiểm soát Thượng viện nhiều khả năng vẫn rất khó dự đoán và sẽ được quyết định bởi một hoặc hai cuộc đua sít sao.
Đảng Cộng hòa đang đối mặt với nhiều bất lợi lớn. Cuộc chiến tại Iran, đã kéo dài tám tháng, vấp phải sự phản đối mạnh mẽ của công chúng. Vấn đề mà cử tri quan tâm nhất là giá tiêu dùng tăng cao, tình trạng càng trở nên nghiêm trọng hơn do các mức thuế quan của Trump. Việc gần đây tiếp tục tăng thuế đối với Canada đã gây tác động đặc biệt bất lợi cho những bang như Maine, Michigan và Alaska, nơi đều đang diễn ra các cuộc đua bầu cử gay cấn.
Nếu các xu hướng lịch sử và dữ liệu thăm dò tiếp tục phản ánh đúng thực tế, qua đó giúp Đảng Dân chủ giành đa số ghế tại Hạ viện, thậm chí cả Thượng viện, nhánh lập pháp sẽ đảm nhận vai trò nổi bật hơn trong quan hệ với Trump. Dưới sự kiểm soát của Đảng Cộng hòa, Quốc hội gần như hoạt động như một bộ phận cấp dưới của Nhà Trắng. Ngược lại, một Quốc hội do Đảng Dân chủ kiểm soát sẽ có lập trường chủ động hơn và đóng vai trò đối trọng mạnh mẽ hơn với nhánh hành pháp.
Có thể dự đoán rằng Quốc hội dưới sự lãnh đạo của Đảng Dân chủ sẽ tiến hành các cuộc điều tra về hoạt động của chính quyền Trump liên quan đến hàng loạt vấn đề mà đảng này cáo buộc có hành vi sai trái. Trong đó có cáo buộc lạm dụng quyền lực khi sử dụng Bộ Tư pháp để nhắm vào các đối thủ chính trị, cũng như những thương vụ kinh doanh sinh lợi lớn của gia đình Trump tại các quốc gia đang có những vấn đề chính sách nhạy cảm cần chính phủ Mỹ xem xét.
Quan trọng hơn, việc Đảng Cộng hòa mất nhiều ghế bất chấp những nỗ lực vận động tranh cử tích cực của Trump, cộng với tình trạng “tổng thống mãn nhiệm” mà bất kỳ tổng thống nào cũng phải đối mặt trong hai năm cuối của nhiệm kỳ cuối cùng, sẽ làm rạn nứt hình ảnh bất khả chiến bại trên chính trường của Trump và sự kiểm soát chặt chẽ mà ông đang áp đặt lên Đảng Cộng hòa.
Các thành viên Đảng Cộng hòa sẽ bớt e ngại sức mạnh chính trị của Trump và sẵn sàng tạo khoảng cách với một tổng thống đã dẫn dắt đảng trải qua thất bại nặng nề trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Cuộc cạnh tranh nhằm giành vị trí ứng viên tổng thống của Đảng Cộng hòa năm 2028 sẽ thực sự nóng lên khi đảng này dần hướng tới thời kỳ hậu Trump.
Một sự bác bỏ mạnh mẽ đối với “chủ nghĩa Trump” trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ cũng sẽ khởi động quá trình tái điều chỉnh cán cân quyền lực giữa hành pháp và lập pháp trong lĩnh vực thương mại. Giá cả tăng cao do thuế quan sẽ là một trong những yếu tố quan trọng nhất thúc đẩy phản ứng ấy. Có thể kỳ vọng các nghị sĩ Quốc hội, có khả năng đến từ cả hai đảng, sẽ tìm cách khôi phục vai trò truyền thống của Quốc hội trong chính sách thương mại. Trong nội bộ Đảng Cộng hòa vẫn tồn tại một phe ủng hộ thương mại tự do, nhưng phe này đã bị sức ép chính trị buộc phải im tiếng dưới thời Trump. Khi quyền lực của Trump suy yếu, họ có thể được khuyến khích lên tiếng trở lại.
Trên thực tế, điều này mang lại một tia hy vọng cho các quốc gia Đông Nam Á phụ thuộc vào khả năng tiếp cận thị trường Mỹ. Mặc dù những nỗ lực của chính quyền Trump nhằm tái lập cơ chế thuế quan đối ứng thông qua các cuộc điều tra theo Điều 301 vẫn sẽ tiếp diễn bất kể kết quả bầu cử, một Quốc hội do Đảng Dân chủ kiểm soát sẽ phải lưu tâm đến tình trạng giá cả tăng cao do thuế quan gây ra, vốn đang khiến cử tri của họ khốn đốn. Một Quốc hội như vậy sẽ có điều kiện thúc đẩy các cơ chế loại trừ và ngoại lệ đối với thuế quan. Điều này có thể giúp giảm nhẹ phần nào gánh nặng cho các nhà xuất khẩu Đông Nam Á. Bất kỳ thay đổi sâu rộng hơn nào trong chính sách thương mại của Mỹ vẫn sẽ phải chờ đến kết quả cuộc bầu cử tổng thống năm 2028.
Trên đường vận động tranh cử, Trump liên tục kêu gọi cử tri hãy “giả vờ” rằng tên ông có trên lá phiếu và đi bầu cho Đảng Cộng hòa. Xét đến tỷ lệ ủng hộ thấp đến mức thảm hại của Trump, đây có vẻ là một chiến lược kỳ lạ. Tuy nhiên, xét về tính toán chính trị, nó lại khá hợp lý. Khi gần như không còn hy vọng thu hút được số cử tri bản lề cần thiết, con đường khả thi duy nhất của Đảng Cộng hòa là huy động lượng cử tri trung thành đi bỏ phiếu với quy mô lớn chưa từng có. Đây là một kịch bản khó xảy ra, nhưng cũng chưa có chính trị gia nào trong lịch sử Mỹ chứng minh được khả năng tạo ra những màn trở lại gây chấn động như Trump.
TRIỂN VỌNG
Nếu Đảng Cộng hòa đạt kết quả tốt hơn dự kiến, Đảng Dân chủ sẽ không thể nắm quyền kiểm soát các công cụ lập pháp, đồng thời sự kiểm soát chặt chẽ của Trump đối với Đảng Cộng hòa sẽ càng được củng cố. Đảng này sẽ tiếp tục xoay quanh tổng thống. Những chính trị gia Cộng hòa đang muốn tranh cử hoặc đương nhiệm sẽ buộc phải cạnh tranh để giành thiện cảm, và lý tưởng nhất là sự ủng hộ công khai, của Trump thay vì tìm cách giữ khoảng cách với ông.
Trong hoàn cảnh đó, khó có khả năng hình thành sức ép chính trị đủ mạnh để buộc chính quyền thu hẹp chính sách thuế quan. Vị thế của Trump như một thế lực chính trị khó cưỡng lại sẽ càng được củng cố, bảo đảm rằng nhánh lập pháp tiếp tục trao cho tổng thống quyền tự do gần như không bị hạn chế trong việc theo đuổi chính sách thương mại với thuế quan cao.
Đối với Đông Nam Á, cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sẽ không tạo ra bất kỳ kết quả nào mang tính “thay đổi cuộc chơi”. Tuy nhiên, nó sẽ giúp làm sáng tỏ phần nào định hướng tổng thể của quan hệ thương mại với Mỹ trong thời gian còn lại của nhiệm kỳ Trump. Hy vọng lớn nhất của khu vực là Đảng Dân chủ đạt được kết quả bầu cử khả quan, qua đó ít nhất mở ra khả năng giảm nhẹ một phần gánh nặng thuế quan.
Stephen Olson là Nghiên cứu viên cao cấp thỉnh giảng tại Viện ISEAS – Yusof Ishak, đồng thời là nghiên cứu viên không thường trú và giảng viên thỉnh giảng tại Viện Thương mại Quốc tế Yeutter.
