Nguồn: Earthquake takes heavy toll on Lisbon, History.com
Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Vào ngày này năm 1755, một trận động đất kinh hoàng đã tấn công thành phố Lisbon, Bồ Đào Nha, cướp đi sinh mạng của khoảng 50.000 người. Sau đợt tàn phá trên diện rộng này, thành phố gần như phải xây dựng lại từ đầu.
Lisbon là thủ đô và thành phố lớn nhất của Bồ Đào Nha trong thế kỷ 18 đầy thịnh vượng, thời kỳ mà kim cương và vàng từ thuộc địa ở Brazil đã giúp nhiều người dân Bồ Đào Nha trở nên giàu có. Khi ấy, khoảng 10% trong số 3 triệu dân của Bồ Đào Nha sống tại Lisbon. Là một trong những cảng biển lớn nhất trên Đại Tây Dương, thành phố đóng vai trò then chốt trong thương mại toàn cầu. Năm 1755, Lisbon cũng là một trung tâm lớn của Thiên Chúa giáo và là nơi cư ngụ của các chức sắc tôn giáo.
Vào ngày Lễ Các Thánh năm đó, ba cơn địa chấn bất ngờ giáng xuống Lisbon chỉ trong vòng 10 phút. Trận động đất mạnh nhất được cho là đạt 8,0 độ Richter, dù đây chỉ là con số ước tính vì thời đó chưa có thiết bị đo đạc. Dư chấn của nó có thể cảm nhận được ở tận Maroc.
Hậu quả tàn khốc của trận động đất bao trùm khắp thành phố. Ở khu vực gần bờ biển, một trận sóng thần cao khoảng 6 mét ập vào đất liền, cướp đi sinh mạng của hàng nghìn người. Những tín hữu đang dự lễ Các Thánh tại các nhà thờ lúc bấy giờ đã thiệt mạng khi các tòa nhà sụp đổ. Những đám cháy bùng phát khắp nơi và gió càng khiến ngọn lửa lan nhanh. Cung điện hoàng gia bị phá hủy cùng với hàng ngàn ngôi nhà khác. Phần lớn lịch sử văn hóa của đất nước được lưu giữ trong sách vở, các tác phẩm nghệ thuật và kiến trúc đã bị xóa sổ chỉ trong chớp mắt. Rất nhiều cư dân của thành phố, bao gồm cả hàng trăm tù nhân vượt ngục, ngay lập tức tháo chạy khỏi Lisbon. Số người chết được ước tính vào khoảng 10.000 đến 50.000 người.
Sau thảm họa, Hầu tước Pombal được giao nhiệm vụ tái thiết thành phố. Những con phố nhỏ hẹp, quanh co từng tạo nên Lisbon nay được thay thế bằng những đại lộ thênh thang. Quá trình tái thiết này cũng đánh dấu một trong những lần đầu tiên các tòa nhà lắp ráp sẵn được đưa vào sử dụng. Tuy công cuộc xây dựng lại đã thành công vang dội, một số người lại lợi dụng thảm kịch này cho mục đích cá nhân. Các chức sắc tôn giáo tuyên bố rằng trận động đất là cơn thịnh nộ Chúa Trời giáng xuống thành phố vì những tội lỗi mà nó đã gây ra. Tác giả nổi tiếng Voltaire, người tận mắt chứng kiến cơn địa chấn, đã châm biếm lối suy nghĩ này – cùng với những kẻ luôn khăng khăng rằng mọi việc xảy ra đều là sự an bài tốt đẹp nhất – trong tiểu thuyết nổi tiếng Candide.
