Thế giới hôm nay: 09/02/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Sanae Takaichi giành chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử sớm tại Nhật Bản. Lãnh đạo Đảng Dân chủ Tự do, người vừa trở thành thủ tướng cách đây vài tháng, đã đảm bảo được “siêu đa số” hai phần ba tại hạ viện. Phe đối lập trung tả chính, Liên minh Cải cách Trung dung, đã mất một nửa số ghế. Với vị thế mới, Takaichi dự kiến sẽ thực hiện chính sách tài khóa nới lỏng hơn. Thị trường chứng khoán Nhật Bản đã tăng vọt trước tin tức này.

Jimmy Lai, một trong những nhà vận động dân chủ nổi tiếng nhất Hong Kong, vừa bị kết án tổng cộng 20 năm tù vì tội thông đồng với thế lực nước ngoài và kích động nổi loạn, những tội danh theo luật an ninh quốc gia của đặc khu. Ông bị kết tội vào tháng 12. Ông trùm truyền thông 78 tuổi này đã phải ngồi tù hơn 1.800 ngày vì tội tụ tập trái phép và gian lận.

Anutin Charnvirakul, Thủ tướng Thái Lan, tuyên bố Đảng Bhumjaithai bảo thủ của ông đã giành chiến thắng trong cuộc tổng tuyển cử. Với gần như toàn bộ số phiếu đã được kiểm, Bhumjaithai nắm chắc khoảng 192 ghế, trong khi Đảng Nhân dân theo đường lối cải cách chỉ giành được 117 ghế. Kết quả này là một đòn giáng mạnh vào Đảng Nhân dân – đảng mà trước đây với tên gọi Đảng Tiến lên đã bị Thượng viện do quân đội chỉ định ngăn cản nắm quyền vào năm 2023, bất chấp việc thắng cử.

Lực lượng an ninh Iran được cho là đã bắt giữ bốn người, bao gồm ba chính trị gia cải cách cấp cao, vì âm mưu “phá hoại trật tự chính trị và xã hội của đất nước” và làm việc “vì lợi ích” của Israel và Mỹ. Trước đó, một tòa án Iran đã tuyên phạt Narges Mohammadi, nhà vận động nhân quyền và người đoạt giải Nobel hòa bình, thêm bảy năm rưỡi tù giam. Bà đã phải ngồi tù hơn một thập kỷ vì nhiều tội danh chống chính phủ khác nhau.

Nội các Israel thông qua các biện pháp giúp người định cư Do Thái dễ dàng mua và đăng ký đất đai ở Bờ Tây hơn. Các bộ trưởng quốc phòng và tài chính thuộc phe diều hâu của nước này, Israel Katz và Bezalel Smotrich, nói rằng việc bãi bỏ luật thời Jordan cấm bán đất cho người Do Thái sẽ gỡ bỏ “những rào cản kéo dài hàng thập kỷ” đối với sự phát triển trong vùng lãnh thổ. Phủ Tổng thống Palestine nói rằng các biện pháp mới này tương đương với việc “sát nhập và tước đoạt.” Cơ quan này gọi chúng là “bất hợp pháp, vô hiệu, và không có giá trị.”

Morgan McSweeney từ chức chánh văn phòng của Keir Starmer. Ông từng khuyến khích thủ tướng bổ nhiệm Peter Mandelson làm Đại sứ Anh tại Mỹ bất chấp mối liên hệ của Mandelson với Jeffrey Epstein, tên tội phạm tình dục đã chết. McSweeney là kiến trúc sư đứng sau chiến thắng bầu cử vang dội của Công Đảng Anh vào năm 2024. Việc từ chức của ông khó có thể dập tắt những đồn đoán xoay quanh thách thức đối với quyền lãnh đạo của Ngài Keir.

Nhờ vào màn trình diễn phòng ngự áp đảo, đội Seattle Seahawks đã đánh bại New England Patriots để giành chức vô địch Super Bowl Mỹ. Bad Bunny, nam ca sĩ người Puerto Rico, đã trở thành ngôi sao gốc Latinh đầu tiên hát chủ yếu bằng tiếng Tây Ban Nha diễn chính trong chương trình nghỉ giữa hiệp. Anh không chỉ trích trực diện Donald Trump, bất chấp những đồn đoán rằng anh có thể làm vậy.

Con số trong ngày: 660 tỷ USD, là tổng số tiền mà Alphabet, Amazon, Meta, và Microsoft đã cam kết chi cho AI trong năm tới.

TIÊU ĐIỂM

Jimmy Lai bị tuyên án tại Hong Kong

Hôm nay, Jimmy Lai vừa bị tuyên phạt tổng cộng 20 năm tù vì tội thông đồng với thế lực nước ngoài và kích động nổi loạn, những tội danh theo luật an ninh quốc gia của Hong Kong. Ông trùm truyền thông 78 tuổi đã ngồi tù gần năm năm vì tội tụ tập trái phép và gian lận.

Sự ủng hộ của Lai đối với tự do rộng mở hơn ở Trung Quốc bắt đầu sau thảm sát Thiên An Môn năm 1989. Thông qua các tờ báo của mình, ông ủng hộ hàng triệu người Hong Kong ủng hộ dân chủ xuống đường, đầu tiên vào năm 2014 và một lần nữa vào năm 2019. Ông nằm trong số những người đầu tiên bị buộc tội theo luật an ninh quốc gia hà khắc có hiệu lực từ năm 2020. Các thẩm phán được lựa chọn đặc biệt chủ tọa vụ án của ông kết luận rằng ông là “chủ mưu” đứng sau “các âm mưu thực hiện hành vi thông đồng” và kích động nổi loạn.

Các chính phủ phương Tây nhiều khả năng sẽ chỉ trích bản án mới nay. Anh và Liên minh Châu Âu đã gọi cách đối xử với Lai là “sự đàn áp mang động cơ chính trị.” Chính quyền tại Hong Kong và Trung Quốc dĩ nhiên phủ nhận điều này, và hy vọng phương Tây sẽ sớm cho qua chuyện. Tuy nhiên, những người Hong Kong cảm thông đã xếp hàng nhiều ngày để theo dõi phiên tòa – một vài trong số đó thậm chí bật khóc khi nghe phán quyết – có thể vẫn sẽ tôn vinh Lai như một vị tử đạo.

Nền hòa bình giả tạo ở Gaza

Trong bốn tháng kể từ khi kết thúc chiến tranh tại Gaza, một số tổ chức thúc đẩy hòa bình đã được thành lập, nhưng họ vẫn chưa cải thiện được đời sống người dân. Có một Ủy ban Quốc gia về Quản lý Gaza, nhưng các thành viên lại mắc kẹt ở Ai Cập, chờ đợi sự cho phép của Israel để vào lãnh thổ này. Một trung tâm điều phối do quân đội Mỹ dẫn đầu tại Israel đã mở cửa vào tháng 10 để soạn thảo kế hoạch phi quân sự hóa và tái thiết dải đất. Và Hội đồng Hòa bình, ra mắt tại Davos vào tháng 1 vừa qua, dự kiến sẽ họp lần đầu tiên tại Washington vào ngày 19/02.

Kể từ khi bắt đầu lệnh ngừng bắn, các cuộc không kích của Israel đã giết chết khoảng 500 người ở Gaza. Dải đất này vẫn bị chia cắt giữa Hamas, phe đang kiểm soát các khu dân cư đông đúc, đồng thời từ chối giải giáp, và lực lượng vũ trang Israel, phe kiểm soát biên giới cùng một chuỗi các tiền đồn trong lãnh thổ. Kể từ ngày 01/02, một lượng nhỏ người Gaza, chủ yếu là những người mắc bệnh hoặc bị thương, đã được phép đi qua cửa khẩu Rafah sang Ai Cập. Nhưng 2 triệu người vẫn phải sống chen chúc, chủ yếu trong các lều bạt và đống đổ nát, chờ đợi một bước ngoặt.

Những hàm ý xoay quanh báo cáo của Apollo

Apollo Global Management, một công ty cổ phần tư nhân, đã báo cáo thu nhập trong hôm nay. Dù Apollo đã vượt dự báo của các nhà phân tích trong báo cáo lần trước, các nhà đầu tư vẫn bi quan về ngành cổ phần tư nhân, và do đó bi quan về công ty: cổ phiếu của họ đã giảm 14% trong năm nay vì những lo ngại về tác động tiêu cực của tín dụng tư nhân. Năm ngoái, những “con cưng” của tín dụng tư nhân như First Brands, một nhà sản xuất phụ tùng xe hơi, và Tricolor, một công ty cho vay mua xe, đã phá sản. Jamie Dimon, ông chủ của ngân hàng JPMorgan Chase, cảnh báo rằng sẽ còn nhiều “con gián” nữa xuất hiện. Marc Rowan, người đứng đầu Apollo, đáp lại rằng ông vẫn bình thản với sổ sách cho vay của Apollo, dù ông nói tính mạo hiểm của mình đã giảm do lãi suất và giá tài sản cao.

Apollo khẳng định trọng tâm của họ hiện nay là mảng “cuốc và xẻng” (công cụ hỗ trợ) của trí tuệ nhân tạo. Họ lập luận rằng các công ty làm ra những thứ này sẽ thành công ngay cả khi các nhà phát triển phần mềm gặp rắc rối. Hồi tháng 1, họ tham gia một thương vụ trị giá 5,4 tỷ USD hỗ trợ một công ty cung cấp trung tâm dữ liệu để vận hành xAI của Elon Musk. Họ cũng mua lại đa số cổ phần tại một công ty trung tâm dữ liệu khác vào năm ngoái. Nhưng nếu AI chứng tỏ là một bong bóng, có lẽ các công ty phần cứng sẽ khó thoát khỏi hậu quả khi bong bóng vỡ.

Đấu đá quyền lực tại Trung Quốc ảnh hưởng lan tỏa đến bầu cử Nhật Bản

Nguồn: Katsuji Nakazawa, “Chinese power struggle sends ripples through Japan’s election,” Nikkei Asia, 05/02/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Việc Tập Cận Bình thanh trừng Tướng Trương Hựu Hiệp diễn ra cùng lúc với chiến dịch tranh cử của Sanae Takaichi.

Cuộc chiến chính trị khốc liệt kéo dài 100 ngày diễn ra trong bóng tối giữa nhà lãnh đạo tối cao Trung Quốc, Tập Cận Bình, và vị tướng quân đội hàng đầu của nước này dường như sẽ gây tác động vượt ra ngoài biên giới của nền kinh tế số 2 thế giới. Cuộc đối đầu, bắt nguồn từ một hội nghị quan trọng của Đảng Cộng sản Trung Quốc hồi tháng 10 năm ngoái, đã gây ra những dư chấn lan tới cuộc tổng tuyển cử sắp tới của Nhật Bản. Continue reading “Đấu đá quyền lực tại Trung Quốc ảnh hưởng lan tỏa đến bầu cử Nhật Bản”

08/02/1924: Vụ tử hình đầu tiên bằng khí độc

Nguồn: First execution by lethal gas, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1924, vụ tử hình bằng khí độc đầu tiên trong lịch sử Mỹ đã được thực hiện tại Carson City, Nevada. Người bị xử tử là Gee Jon, một thành viên băng đảng người Hoa, kẻ bị kết tội sát hại một thành viên của băng đảng đối địch. Khí độc được Nevada thông qua vào năm 1921 như một phương pháp thi hành án tử hình nhân đạo hơn, trái ngược với các kỹ thuật truyền thống như treo cổ, xử bắn, hoặc ghế điện. Continue reading “08/02/1924: Vụ tử hình đầu tiên bằng khí độc”

07/02/1775: Benjamin Franklin xuất bản “Một Bài Diễn văn Tưởng tượng”

Nguồn: Benjamin Franklin publishes “An Imaginary Speech”, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1775, tại London, Benjamin Franklin đã xuất bản “Một Bài Diễn văn Tưởng tượng” (An Imaginary Speech) để bảo vệ lòng dũng cảm của người Mỹ.

Bài diễn văn của Franklin nhằm mục đích phản bác những bình luận của một sĩ quan giấu tên trước Nghị viện rằng người Anh không cần phải sợ những kẻ nổi loạn thuộc địa, bởi vì “người Mỹ thua kém Người dân của Đất nước này [nước Anh] về sự Tận tụy với Phụ nữ, và về Lòng dũng cảm, và tệ hơn tất cả, họ quá sùng đạo.” Continue reading “07/02/1775: Benjamin Franklin xuất bản “Một Bài Diễn văn Tưởng tượng””

Thế giới hôm nay: 06/02/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Cổ phiếu công nghệ lớn bị bán tháo khi các nhà đầu tư phản ứng trước kế hoạch chi tổng cộng 660 tỷ đô la trong năm nay cho trí tuệ nhân tạo. Hôm qua, chỉ số Nasdaq tập trung nhiều vào công nghệ đã trượt dốc 1,59%, trong khi chỉ số S&P 500 giảm 1,23%. Cổ phiếu phần mềm tiếp tục đà giảm sau khi Anthropic ra mắt phiên bản cập nhật của mô hình Claude được thiết kế để thực hiện nghiên cứu tài chính.

Novo Nordisk cho biết sẽ khởi kiện Hims & Hers, một công ty chăm sóc sức khỏe từ xa, vì bán phiên bản “nhái” của thuốc giảm cân Wegovy. Hãng dược phẩm Đan Mạch tuyên bố thuốc của Hims chứa một phiên bản hợp chất “chưa được kiểm nghiệm” của thành phần hoạt tính trong Wegovy. Quan hệ đối tác giữa hai công ty đã đổ vỡ hồi năm ngoái. Trong khi đó, Donald Trump vừa cho ra mắt một trang web chính phủ, TrumpRx, nhằm hướng dẫn khách hàng đến với các loại thuốc được giảm giá. Continue reading “Thế giới hôm nay: 06/02/2026”

Canh bạc của Trung Quốc trong tác chiến đô thị tự động

Nguồn: Michael C. Loftus, “Machines in the Alleyways: China’s Bet on Autonomous Urban Warfare,” The Diplomat, 03/02/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Các nghiên cứu liên quan đến Quân Giải phóng Nhân dân chỉ ra một nỗ lực phối hợp nhằm phát triển các bầy đàn drone tự động, sát thương, được thiết kế riêng cho tác chiến đô thị, với mục tiêu nhắm đến là Đài Loan. Hậu quả có thể sẽ rất thảm khốc.

Phần lớn các cuộc thảo luận công khai về việc phát triển các hệ thống vũ khí tự động của Trung Quốc cho đến nay chủ yếu tập trung vào các lĩnh vực trên biển và trên không, nhưng chưa thực sự đề cập vấn đề về cách Quân Giải phóng Nhân dân có thể triển khai các hệ thống này cho tác chiến đô thị. Vì thế, bài phân tích này về những nỗ lực của Trung Quốc nhằm tự động hóa tác chiến chống ngầm, cho phép tên lửa tầm xa nhắm mục tiêu vào các nhóm tác chiến tàu sân bay của Mỹ thông qua radar vệ tinh, và báo cáo gần đây của Trung tâm Phân tích Hải quân về vai trò của bầy đàn drone trong chiến lược chống can thiệp của Trung Quốc là hoàn toàn thiết yếu. Tuy nhiên, để bất kỳ cuộc xâm lược Đài Loan nào thành công, Quân giải phóng Nhân dân không chỉ phải thắng trên những vùng biển đơn độc, mà còn phải thắng giữa sự huyên náo của những con phố đông đúc dân thường. Continue reading “Canh bạc của Trung Quốc trong tác chiến đô thị tự động”

05/02/1917: Quốc hội Mỹ thông qua Đạo luật Nhập cư

Nguồn: Immigration Act passed over President Wilson’s veto, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1917, với đa số hơn hai phần ba, Quốc hội Mỹ đã bác bỏ quyết định phủ quyết mà Tổng thống Woodrow Wilson đưa ra vào tuần trước đó và chính thức thông qua Đạo luật Nhập cư (Immigration Act). Đạo luật này yêu cầu người nhập cư thực hiện bài kiểm tra khả năng đọc viết và cấm lao động người châu Á, ngoại trừ những người đến từ các quốc gia có hiệp ước hoặc thỏa thuận đặc biệt với Mỹ, chẳng hạn như Philippines. Continue reading “05/02/1917: Quốc hội Mỹ thông qua Đạo luật Nhập cư”

Thế giới hôm nay: 05/02/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vị thế vốn đã lung lay của Thủ tướng Anh Keir Starmer dường như càng trở nên kém an toàn hơn khi bê bối lớn dần xoay quanh những gì ông biết về quan hệ giữa Peter Mandelson và Jeffrey Epstein. Các nghị sĩ Công Đảng có tư tưởng chống đối đã buộc chính phủ đồng ý công bố hồ sơ liên quan đến việc Keir bổ nhiệm Mandelson làm Đại sứ Anh tại Washington. Mandelson hiện đang bị điều tra vì cáo buộc tiết lộ thông tin chính phủ cho nhà tài chính kiêm tội phạm tình dục đã qua đời này.

Cổ phiếu công nghệ giảm ngày thứ hai liên tiếp khi những lo ngại về khả năng bị AI thay thế của các hãng phần mềm cộng hưởng với nỗi lo về các nhà sản xuất chip. Chỉ số NASDAQ của Mỹ giảm 1,5% trong khi S&P 500 giảm 0,5%. Cổ phiếu của Advanced Micro Devices, một hãng sản xuất chip lớn, đã bốc hơi 17% sau khi cảnh báo về nhu cầu chững lại. Các thị trường chứng khoán châu Á cũng giảm điểm trong phiên giao dịch đầu ngày hôm nay. Continue reading “Thế giới hôm nay: 05/02/2026”

Malaysia “giải” bài toán Trump như thế nào?

Nguồn: Derek Grossman, “How Malaysia Unlocked Trump,” Foreign Policy, 03/02/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Một thế giới quan tương đồng, vài quan hệ cá nhân, và việc không phải là đồng minh của Mỹ đã tạo nên sự khác biệt.

Kể từ khi trở lại nhậm chức, Tổng thống Mỹ Donald Trump chắc chắn đã khiến chính sách đối ngoại của Mỹ trở nên mang tính giao dịch hơn và khó đoán hơn rất nhiều so với bất kỳ chính quyền tiền nhiệm nào, bao gồm cả nhiệm kỳ đầu tiên của chính ông. Điều này không chỉ đúng với sự rạn nứt của Washington trong quan hệ với Châu Âu và Châu Mỹ, mà còn lan rộng khắp khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, nơi các đồng minh và đối tác của Mỹ vẫn đang quay cuồng trước những hành động thất thường của Tổng thống. Ví dụ mới nhất là Hàn Quốc – quốc gia tưởng chừng đã đạt được thỏa thuận giảm thuế đối ứng từ mức ban đầu 25% xuống 20%, nhưng rồi tuần trước lại thức dậy với tin Trump quyết định tái áp đặt mức thuế 25% vì ông cho rằng Seoul hành động chưa đủ nhanh để thực thi thỏa thuận ban đầu. Continue reading “Malaysia “giải” bài toán Trump như thế nào?”

Thế giới hôm nay: 04/02/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Hải quân Mỹ bắn hạ một máy bay không người lái của Iran mà họ cho là đã tiếp cận USS Abraham Lincoln, một tàu sân bay ở Biển Ả Rập, “một cách hung hăng” với “ý đồ không rõ ràng.” Tuần trước, Donald Trump đã điều một hạm đội hùng hậu đến Trung Đông và nhiều lần đe dọa sẽ tấn công Iran nếu nước này không đồng ý với các giới hạn mới trong chương trình hạt nhân cũng như cắt đứt quan hệ với các nhóm ủy nhiệm trong khu vực.

Cổ phiếu công nghệ tại Châu Á sụt giảm sau một đợt bán tháo tương tự ở Mỹ. Sự việc bắt đầu sau khi Anthropic, một công ty trí tuệ nhân tạo, ra mắt công cụ AI có khả năng tự động hóa một số công việc pháp lý. Các công ty dịch vụ dữ liệu và pháp lý chịu ảnh hưởng đầu tiên: ví dụ, cổ phiếu của Thomson Reuters đã giảm gần 16%. Sau đó, cổ phiếu phần mềm nói chung cũng giảm theo. Chỉ số NASDAQ thiên về công nghệ đã đóng cửa với mức giảm 1,4%. Continue reading “Thế giới hôm nay: 04/02/2026”

Sách lược kinh tế của Trung Quốc đang phát huy tác dụng

Nguồn: Audrye Wong, “China’s Economic Statecraft Is Working,” Foreign Affairs, 28/01/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Tại sao Bắc Kinh có thể thành công ngay cả với một chiến lược không hoàn hảo?

Cùng với sự khởi đầu của chính quyền Trump nhiệm kỳ hai là một sự thay đổi mạnh mẽ trong chính sách kinh tế đối ngoại của Mỹ. Washington đang áp thuế lên cả đối tác lẫn đối thủ, cắt giảm viện trợ nước ngoài, đàm phán lại các thỏa thuận thương mại một cách quyết liệt, và khước từ ngoại giao đa phương. Nói cách khác, Mỹ đang hành xử như một kẻ bắt nạt. Và khi các quốc gia trên thế giới dần trở nên cảnh giác hơn trong việc giao dịch với Mỹ, họ đang chuyển hướng ngày càng nhiều sang đối thủ kinh tế chính của Mỹ là Trung Quốc. Hoạt động thương mại đó là một trong nhiều yếu tố góp phần vào sự gia tăng xuất khẩu của Trung Quốc trong năm 2025 – dẫn đến thặng dư thương mại đạt gần 1,2 nghìn tỷ đô la, tăng 20%. Continue reading “Sách lược kinh tế của Trung Quốc đang phát huy tác dụng”

03/02/1998: Máy bay quân sự Mỹ cắt đứt cáp treo trượt tuyết tại Ý

Nguồn: Marine jet severs ski-lift cable in Italy, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1998, một chiếc máy bay phản lực của Thủy quân Lục chiến Mỹ bay ở tầm thấp qua thị trấn Cavalese thuộc dãy Alps ở Ý đã cắt đứt dây cáp treo trượt tuyết, khiến một cabin rơi xuống đất và làm 20 người thiệt mạng.

Cavalese nằm trong dãy núi Dolomite, cách Trento, Ý khoảng 32km về phía đông bắc. Năm 1976, cũng tại khu vực này, 42 người, trong đó có 15 trẻ em, đã thiệt mạng khi dây cáp giữ cabin cáp treo của họ bị đứt. Chiếc cabin rơi xuống từ độ cao hơn 210m, và bộ khung treo phía trên đã rơi đè lên nó. Continue reading “03/02/1998: Máy bay quân sự Mỹ cắt đứt cáp treo trượt tuyết tại Ý”

Thế giới hôm nay: 03/02/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Mỹ sẽ giảm thuế đối với hàng nhập khẩu từ Ấn Độ sau khi Ấn Độ đồng ý ngừng mua dầu của Nga. Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi vẫn giữ im lặng trước tuyên bố của Donald Trump rằng Ấn Độ cũng đã cam kết mua thêm hàng hóa của Mỹ. Năm ngoái, Trump đã áp mức phụ thu thuế quan 25% như một hình phạt cho việc tài trợ cho “Cỗ máy Chiến tranh Nga.” Mức thuế này sẽ được bãi bỏ, trong khi một mức thuế “đối ứng” riêng biệt khác sẽ giảm từ 25% xuống còn 18%.

Elon Musk thông báo rằng SpaceX, công ty tên lửa của ông, sẽ mua lại xAI, công ty khởi nghiệp về trí tuệ nhân tạo của ông. Vị tỷ phú cho rằng vụ sáp nhập – ước tính trị giá khoảng 1,25 nghìn tỷ USD – sẽ hỗ trợ việc tạo ra các “trung tâm dữ liệu trên vũ trụ” để huấn luyện các mô hình AI. SpaceX được cho là đang xem xét chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) trong năm nay. Continue reading “Thế giới hôm nay: 03/02/2026”

Những hàm ý đáng lo ngại từ cuộc thanh trừng quân đội của Tập

Nguồn: Christopher Johnson, “The Unsettling Implications of Xi’s Military Purge,” Foreign Affairs, 30/01/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Tại sao sự mất kiên nhẫn của Chủ tịch Trung Quốc với các chỉ huy quân đội nên là mối lo của các nhà hoạch định chính sách Mỹ?

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vừa ra lệnh xóa sổ hoàn toàn bộ chỉ huy cấp cao của mình. Vào ngày 24/01, Bộ Quốc phòng thông báo rằng sĩ quan quân đội cấp cao nhất của Trung Quốc, Tướng Trương Hựu Hiệp, và Tham mưu trưởng quân đội, Tướng Lưu Chấn Lập, đang bị điều tra vì “vi phạm nghiêm trọng kỷ luật đảng và pháp luật” – thường là mật mã của chế độ nhằm ám chỉ tham nhũng. Một nguồn tin báo chí phương Tây thậm chí còn nói rằng Trương đã tiết lộ bí mật hạt nhân cho Mỹ. Thông báo ngắn gọn của bộ này đã che đậy cơn địa chấn chính trị lớn nhất đánh vào giới chóp bu của Quân đội Giải phóng Nhân dân (PLA) kể từ sau cuộc trấn áp tại Thiên An Môn năm 1989. Nó cũng đánh dấu đỉnh điểm của đợt thanh trừng sĩ quan mới nhất của Tập, vốn đã chạm đến mọi ngóc ngách của PLA và loại bỏ gần hết các sĩ quan hàng đầu trong vài năm qua. Continue reading “Những hàm ý đáng lo ngại từ cuộc thanh trừng quân đội của Tập”

Thế giới hôm nay: 02/02/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Lãnh đạo tối cao của Iran, Ayatollah Ali Khamenei, cảnh báo Mỹ rằng một cuộc tấn công vào đất nước ông sẽ châm ngòi cho một cuộc “chiến tranh khu vực,” trong khi các quan chức ra tín hiệu rằng họ sẽ tham gia đàm phán để cố gắng tránh hành động quân sự. Trước đó, Donald Trump nói Iran đang “thảo luận nghiêm túc” với Mỹ. Ông đã cử một lực lượng hải quân đáng kể đến khu vực và đe dọa tấn công Iran nếu nước này không từ bỏ chương trình hạt nhân.

Peter Mandelson từ chức khỏi Công Đảng Anh. Hôm thứ Sáu, Bộ Tư pháp Mỹ công bố hồ sơ cho thấy Jeffrey Epstein đã trả 75.000 đô la vào các tài khoản liên quan đến nhân vật cấp cao này. Mandelson khẳng định điều đó là “sai sự thật” nhưng muốn tránh gây “thêm rắc rối,” và nói thêm rằng ông hối tiếc về quan hệ của mình với tên tội phạm tình dục đã qua đời. Năm ngoái, Mandelson đã bị cách chức Đại sứ Anh tại Mỹ vì mối liên hệ với Epstein. Continue reading “Thế giới hôm nay: 02/02/2026”

Tập thanh trừng kênh liên lạc với các đảng viên lão thành

Nguồn: Katsuji Nakazawa, “Xi Jinping purges his conduit to party elders,” Nikkei Asia, 29/01/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Việc thanh trừng Trương Hựu Hiệp có thể làm “rỗng ruột” quân đội Trung Quốc.

Và rồi thực sự chẳng còn ai nữa?

Các tướng lĩnh quân đội Trung Quốc, bao gồm cả những người thân cận với nhà lãnh đạo tối cao Tập Cận Bình, đã lần lượt biến mất một cách bí ẩn khỏi tầm mắt công chúng trong những năm gần đây.

Trong một diễn biến mới đầy bất ngờ trong chính trường Trung Quốc, một diễn biến đã gây chấn động toàn thế giới, Chủ tịch nước kiêm Tổng bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc Tập Cận Bình đã thanh trừng Trương Hựu Hiệp, sĩ quan quân đội cấp cao nhất của Quân Giải phóng Nhân dân. Continue reading “Tập thanh trừng kênh liên lạc với các đảng viên lão thành”

01/02/1960: Cuộc biểu tình ngồi tại Greensboro bắt đầu

Nguồn: Greensboro sit-in begins, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1960, tại Greensboro, Bắc Carolina, bốn sinh viên đại học da đen đã châm ngòi cho một phong trào dân quyền trên nước Mỹ bằng cách từ chối rời khỏi một quầy ăn trưa “chỉ dành cho người da trắng” tại một cửa hàng bán lẻ nổi tiếng sau khi họ bị từ chối phục vụ. Những sinh viên trường Đại học Nông nghiệp và Kỹ thuật Bắc Carolina – Ezell Blair Jr., Franklin McCain, Joseph McNeil, và David Richmond – sau này đã được biết đến với cái tên “Bộ tứ Greensboro” (Greensboro Four). Continue reading “01/02/1960: Cuộc biểu tình ngồi tại Greensboro bắt đầu”

31/01/1971: Apollo 14 khởi hành lên Mặt Trăng

Nguồn: Apollo 14 departs for the moon, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1971, tàu Apollo 14, dưới sự điều khiển của các phi hành gia Alan B. Shepard Jr., Edgar D. Mitchell và Stuart A. Roosa, đã được phóng thành công từ Cape Canaveral, Florida, trong một sứ mệnh có người lái đến Mặt Trăng. Continue reading “31/01/1971: Apollo 14 khởi hành lên Mặt Trăng”

Tại sao trật tự thương mại thế giới nên được thiết kế lại?

Nguồn: Peter E. Harrell, “The Case for Upending World Trade,” Foreign Affairs, 26/01/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Tầm nhìn của Trump gợi nhớ cách tiếp cận truyền thống của Mỹ như thế nào?

Suốt một năm qua, chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã trở thành thế lực gây xáo trộn nhất trong thương mại toàn cầu kể từ những năm 1930. Tuy nhiên, sự phá hủy trật tự thương mại hậu Chiến tranh Lạnh – một hệ thống thương mại quốc tế dựa trên luật lệ nhằm thiết lập các nguyên tắc kinh tế cho các chính phủ tham gia – lại mang đến một cơ hội cần thiết để điều chỉnh thái độ cứng nhắc thái quá đối với thương mại.

Từ khi kết thúc Thế chiến II đến đầu những năm 1990, các tổng thống Mỹ thường ủng hộ thương mại tự do và khuyến khích các quốc gia khác hạ thấp rào cản thương mại thông qua các sáng kiến như Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại (GATT) năm 1947, vốn khuyến khích các nước (chủ yếu nằm ngoài khối Xô-viết) cùng cắt giảm thuế quan. Nhưng các chính quyền Mỹ đã cân bằng ưu tiên này nhờ chủ nghĩa thực dụng, áp dụng một cách tiếp cận linh hoạt đối với chính sách, xem xét từng thách thức riêng biệt một cách cụ thể. Continue reading “Tại sao trật tự thương mại thế giới nên được thiết kế lại?”

Thế giới hôm nay: 30/01/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Donald Trump sẽ công bố sự lựa chọn của mình cho vị trí chủ tịch mới của Cục Dự trữ Liên bang (Fed) vào hôm nay. Kevin Warsh (ảnh trên) là ứng viên sáng giá nhất cho vị trí này. Warsh là cựu thống đốc Fed, người được George W. Bush bổ nhiệm, và có nhiều khả năng sẽ đồng ý với yêu cầu cắt giảm lãi suất nhanh hơn của Trump. Tổng thống đã có bất đồng với chủ tịch đương nhiệm, Jerome Powell, về vấn đề này.

Các Thượng nghị sĩ Mỹ đạt được một thỏa thuận mà họ hy vọng sẽ giúp ngăn chặn việc chính phủ đóng cửa một phần vào tuần tới. Thượng viện đã thông qua các dự luật chi tiêu cho năm cơ quan và đồng ý tạm thời gia hạn thời hạn cho gói cuối cùng – ngân sách cho Bộ An ninh Nội địa – trong khi đàm phán vẫn tiếp tục. Đảng Dân chủ đang yêu cầu các hạn chế đối với chiến dịch trấn áp nhập cư của chính quyền Trump. Tuy nhiên, Hạ viện, nơi phải phê chuẩn những thay đổi này, đang trong kỳ nghỉ cho đến thứ Hai. Continue reading “Thế giới hôm nay: 30/01/2026”