Nguồn: Adekeye Adebajo, “The Populist vs. the Pope“, Project Syndicate, 24/04/2026
Biên dịch: Viên Đăng Huy
Dường như lần đầu tiên trong lịch sử nhân loại, Chúa và Quỷ dữ cùng hiện thân trên Trái đất qua hình hài của hai người Mỹ. Trên thực tế, cuộc khẩu chiến nảy lửa giữa Giáo hoàng Leo XIV và Tổng thống Mỹ Donald Trump đã làm sống lại cuộc xung đột muôn thuở giữa thần quyền và thế quyền, dù dưới một hình thức mới mẻ và đôi khi có phần thô thiển.
Khó có thể tìm được hai con người khác biệt nhau hơn thế. Giáo hoàng Leo XIV — người Mỹ đầu tiên đảm nhận cương vị này — không ngừng rao giảng về hòa bình, chủ nghĩa đa phương và sự cần thiết phải thượng tôn luật pháp quốc tế; trong khi đó, Trump lại tung ra những luận điệu phân biệt chủng tộc, bài ngoại, kỳ thị phụ nữ và cổ xúy chiến tranh. Vị Giáo hoàng điềm đạm kiên trì với lòng nhân từ, sự khoan dung và công lý, hiện thân cho sức mạnh tâm linh và tinh thần hòa giải. Ngược lại, một Trump ngạo mạn, không khác gì một bạo chúa La Mã, lại nương tựa vào bạo lực, đại diện cho thứ sức mạnh quân sự thiếu vắng tính chính danh đạo đức.
Hành động của Trump đã tự nói lên tất cả. Bất chấp tuyên bố lố bịch rằng mình đã chấm dứt mười cuộc chiến, Trump đang tiến hành một cuộc chiến phi pháp chống lại Iran và đơn phương sử dụng vũ lực tại nhiều quốc gia khác, đồng thời dung túng cho chiến dịch đẫm máu của Israel tại Gaza, Bờ Tây và Lebanon. Ở trong nước, Trump đã phát động chiến dịch trục xuất hàng loạt nghiệt ngã nhắm vào người nhập cư da màu, thường là từ những nơi mà ông gọi là “các quốc gia tồi tàn”. Như một phần trong nỗ lực ảo tưởng nhằm hồi sinh một nước Mỹ Thiên Chúa giáo da trắng, Trump cũng thổi bùng tâm lý bài Hồi giáo. Trớ trêu thay, chính sách mạnh tay cắt giảm các chương trình phúc lợi xã hội của chính quyền Trump lại giáng đòn nặng nề nhất vào những người da trắng nghèo khổ — vốn là bộ phận nòng cốt trong khối cử tri của ông.
Giáo hoàng Leo XIV, người được bầu chọn vào tháng 5 năm 2025, ban đầu tránh can dự vào chính trường Mỹ, dù ngài là một đối trọng hiển nhiên với Trump. Nhưng điều đó bắt đầu thay đổi vào cuối năm ngoái, khi ngài hối thúc các giám mục Công giáo Mỹ ủng hộ người nhập cư và đứng về phía họ trong việc chỉ trích chính sách trục xuất hàng loạt tàn bạo của chính quyền Trump. Đến tháng Giêng, Đức Giáo hoàng còn đi xa hơn khi kêu gọi “tăng cường các định chế siêu quốc gia thay vì tước bỏ tính chính danh của chúng”; nhấn mạnh rằng thượng tôn pháp luật là “nền tảng của mọi sự chung sống dân sự trong hòa bình”; và than phiền về sự trỗi dậy của một nền “ngoại giao dựa trên vũ lực”.
Cuộc tấn công vô cớ của liên quân Mỹ-Israel nhằm vào Iran đã đẩy mọi việc lên đến đỉnh điểm. Như một lời khiển trách trực diện nhắm vào Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth — người từng mô tả cuộc xung đột này như một cuộc thập tự chinh của Thiên Chúa giáo — Giáo hoàng Leo XIV tuyên bố: “[Chúa] không lắng nghe lời cầu nguyện của những kẻ gây chiến, Người khước từ họ”. Ngay sau đó, ngài mô tả những lời đe dọa xóa sổ nền văn minh Iran là “thực sự không thể chấp nhận được” và các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng dân sự là “vi phạm luật pháp quốc tế”, đồng thời kêu gọi người Mỹ gây áp lực buộc các nhà lãnh đạo chính trị chọn hòa bình thay vì chiến tranh. Trong các bài đăng trên mạng xã hội X, Đức Giáo hoàng khẳng định rằng một môn đệ của Chúa Kitô không bao giờ đứng về phía những kẻ “dội bom” và phải lên án “thứ bạo lực phi lý và vô nhân đạo”.
Trước những chỉ trích ngày càng đanh thép này, Trump đã tấn công trực diện Giáo hoàng, cáo buộc ngài là “YẾU ĐUỐI trước tội phạm”, “chiều lòng phe cánh tả cực đoan” và cho rằng “việc Iran sở hữu vũ khí hạt nhân là ổn”. Trong chuyến công du châu Phi, vị Giáo hoàng đã tự tin đáp trả: “Tôi không hề sợ hãi, dù là với chính quyền Trump hay với việc phải lên tiếng mạnh mẽ về thông điệp của Phúc Âm”.
Sau hàng thập kỷ làm việc và đi lại khắp Mỹ Latinh và châu Phi, Giáo hoàng Leo XIV hiểu rõ hơn ai hết sự phẫn nộ trên toàn cầu trước những cuộc chiến và lời lẽ thô tục của Trump. Đáng chú ý, sau khi Trump công kích Đức Giáo hoàng, một cảm giác chán ghét tương tự cũng đang lan rộng trong cộng đồng Thiên Chúa giáo bảo thủ tại Mỹ. Việc Trump đăng tải một hình ảnh báng bổ mô tả bản thân như một vị cứu thế đang chữa lành cho người bệnh càng làm tình hình tồi tệ hơn. Đó là một bước đi quá trớn ngay cả đối với nhóm cử tri Tin Lành da trắng — những người vốn xem ông là nhà lãnh đạo được Chúa xức dầu, được phái đến để cứu nước Mỹ khỏi những gì họ coi là sự mục nát của chủ nghĩa tự do và đa văn hóa.
Cuộc khẩu chiến ồn ào với người đứng đầu Giáo hội Công giáo chỉ càng làm nổi bật hố sâu ngăn cách giữa các chính sách của Trump và giáo lý của Chúa Kitô — từ tầm quan trọng của việc yêu thương người lân cận, chào đón kẻ xa lạ, cho đến lời dạy rằng những người hiền lành sẽ được Đất Hứa làm gia nghiệp. Việc Trump cắt giảm thuế khổng lồ cho người giàu là một sự đối lập hoàn toàn với hình ảnh Chúa Giê-su luôn dang tay đón nhận những người nghèo khổ.
Không ở đâu sự đối lập này thể hiện rõ ràng hơn trong lĩnh vực chiến tranh và hòa bình. Vị thánh bảo trợ của Giáo hoàng Leo XIV là Thánh Augustinô, người thường được coi là cha đẻ của thuyết chiến tranh chính nghĩa. Lý thuyết này ủng hộ việc sử dụng vũ lực như một biện pháp cuối cùng để đạt được hòa bình, đồng thời yêu cầu cuộc xung đột phải được tiến hành bởi một cơ quan có thẩm quyền hợp pháp, tuân thủ nguyên tắc tương xứng và không nhắm vào dân thường — chiếu theo những tiêu chuẩn này, cuộc chiến của Trump nhằm vào Iran khó có thể được xem là chính nghĩa. Những người sáng lập Liên Hợp Quốc từng tìm cách lồng ghép khái niệm Thiên Chúa giáo này vào Hiến chương LHQ. Nhưng Trump không thấy luật pháp quốc tế là cần thiết; ông khăng khăng rằng rào cản duy nhất đối với quyền lực của mình là “đạo đức của chính bản thân ông”.
Lãnh đạo Liên Xô Joseph Stalin từng có câu mỉa mai nổi tiếng: “Nhưng Giáo hoàng có bao nhiêu sư đoàn?”. Sự xem thường đó phản ánh một hiểu biết sai lầm căn bản về quyền uy tinh thần. Trump cũng đang phạm phải sai lầm tương tự khi tấn công một vị Giáo hoàng đang rất được lòng dân (Leo XIV có tỷ lệ ủng hộ lên tới 84% trong cộng đồng Công giáo Mỹ). Dường như ông đã đánh giá thấp “quyền lực mềm” của nhà lãnh đạo tôn giáo lỗi lạc nhất thế giới, và đây là một nước đi đầy rủi ro.
Một cuộc khảo sát năm 2013 cho thấy cứ bốn người Mỹ thì có một người tin rằng Tổng thống Barack Obama có thể là kẻ phản Chúa. Những ảo tưởng âm mưu như vậy — một phần xuất phát từ cáo buộc đê tiện của Trump rằng Obama không sinh ra tại Mỹ — đã góp phần đưa lên nắm quyền một kẻ tiên tri ngày tận thế, người đang lèo lái thế giới vào chiến tranh và sụp đổ kinh tế một cách có hệ thống. Giáo hoàng Leo XIV đã đúng khi không dâng cho vị Caesar rỗng tuếch, bạo ngược và thô bỉ này những thứ vốn dĩ chưa bao giờ thuộc về ông ta.
Adekeye Adebajo là giáo sư và nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Thúc đẩy Học thuật, Đại học Pretoria. Ông từng tham gia các phái đoàn của Liên Hợp Quốc tại Nam Phi, Tây Sahara và Iraq.
