Nguồn: Paul Hockenos, “Ukraine Has a New War Strategy—and It’s Working”, Foreign Policy, 18/05/2026
Biên dịch: Viên Đăng Huy
Một năm trước, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã vạch rõ chiến lược “đưa cuộc chiến ngược trở lại nước Nga”. “Cuộc chiến này do Nga khơi mào, và nó phải bị đẩy lùi ngược về chính nước Nga. Họ phải là những kẻ bị buộc phải chấp nhận hòa bình. Họ phải là những kẻ phải chịu áp lực để đảm bảo an ninh”, ông Zelensky phát biểu vào tháng 3/2025.
Kể từ đó, và ngày càng dồn dập hơn trong năm nay, Ukraine đã theo đuổi mục tiêu “vô hiệu hóa chiến lược” các khí tài nằm sâu trong lòng nước Nga. Điều này đồng nghĩa với việc cắt giảm các đợt phản công hao người tốn của, bấp bênh nhằm giành lại các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng — vốn đã ngốn của Ukraine quá nhiều sinh mạng và tiền bạc — để chuyển sang tiến hành chiến tranh bất đối xứng tầm xa nhằm đánh sụp nền kinh tế Nga, làm tê liệt chuỗi sản xuất quân sự và gieo rắc tâm lý rệu rã trong dân chúng nước này. Mùa xuân năm nay, mọi dấu hiệu đều cho thấy chiến lược này đang đơm hoa kết trái — và có lẽ đang đảo chiều cục diện trên bàn cờ chiến sự bước sang năm thứ năm đầy mệt mỏi.
Hầu như mỗi ngày, các loại vũ khí mới của Ukraine — đặc biệt là các dòng tên lửa tầm xa và drone tự sản xuất có độ chính xác cao — đều gieo rắc nỗi kinh hoàng tại những nơi chúng oanh tạc, từ hạ tầng năng lượng, các nhà máy sản xuất thuốc nổ, vũ khí cho đến các trung tâm hậu cần và chỉ huy quân sự. Trên chiến tuyến trong nước, Ukraine chuyển sang thế thủ, tiêu diệt hoặc làm bị thương khoảng 35.000 lính Nga mỗi tháng theo các nguồn tin từ Ukraine, đẩy ước tính tổng số thương vong của quân đội Nga lên tới 352.000 binh sĩ.
Theo ông Ulf Brunnbauer, nhà sử học tại Đại học Regensburg, mục tiêu của Ukraine là minh chứng cho các đồng minh phương Tây thấy rằng “họ không chỉ có sức bền mà còn thực sự có khả năng gây tổn hại cho Nga, từ đó củng cố lý do để phương Tây tiếp tục viện trợ. Điều này giúp Kyiv có vị thế tốt hơn trong các cuộc đàm phán hòa bình tương lai bằng cách gia tăng áp lực buộc Nga phải chấp nhận thỏa hiệp”.
Những nhà máy lọc dầu tan hoang, khói nghi ngút khắp nước Nga là minh chứng rõ nét cho thành công của Ukraine trong việc siết chặt yết hầu kinh tế của Điện Kremlin. Trong tháng 4 và tính cả tháng này, các lực lượng vũ trang Ukraine đã tấn công 20 nhà máy lọc dầu và cảng xuất khẩu. Những hình ảnh chấn động về cuộc tập kích bằng UAV của Ukraine vào nhà máy lọc dầu Tuapse trên bờ Biển Đen của Nga hôm 28/4 đã phơi bày một nước Nga đang lâm trận và chao đảo: trong nhiều tuần, những cột khói đen kịt cuồn cuộn bốc lên, bao phủ hơn 300 km vùng miền nam nước Nga, nhấn chìm cả ba thành phố lớn.
Các cuộc không kích — với một số mũi công phá tầm xa tới 1.750 km tính từ biên giới Ukraine, tức gấp 2,5 lần tầm bắn so với bốn năm trước — đã khiến Nga không thể tận dụng tối đa bối cảnh giá dầu tăng vọt do cuộc chiến Iran gây ra.
Theo hãng tin Al Jazeera, Ukraine đã chặn đứng cơ hội thâu tóm nguồn lợi nhuận khổng lồ từ xuất khẩu dầu mỏ mà Nga từng kỳ vọng, vô hình trung phá hỏng cả những tính toán của Mỹ khi Washington từng dỡ bỏ một số lệnh trừng phạt riêng lẻ trong bối cảnh chiến tranh Iran và khủng hoảng năng lượng. Chiến dịch tấn công tầm xa của Ukraine vào hạ tầng cảng biển và năng lượng của Nga là “một nước đi có tính toán nhằm chặn đường Nga bốc dỡ dầu lên các tàu chở hàng”, Al Jazeera cho biết. Nói cách khác: Ukraine đã tìm ra cách vô hiệu hóa tác động từ một chính sách của Mỹ vốn ban đầu tưởng như sẽ giáng đòn chí mạng vào chính Ukraine. Vào tháng 3, lượng dầu xuất khẩu bằng đường biển của Nga sụt giảm khoảng 300.000 thùng mỗi ngày, một phần do các đòn tập kích bằng UAV của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu. Theo Bloomberg, sản lượng trung bình tại các nhà máy lọc dầu của Nga giảm xuống còn 4,69 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 4 — mức thấp kỷ lục kể từ tháng 12/2009.
Các đòn giáng vào các cơ sở quân sự như hệ thống phòng không, sân bay và nhà máy vũ khí cũng đang đẩy lùi đà tiến quân mặt đất của Nga tại Ukraine — vốn là ưu tiên cấp bách nhất của Kyiv. Đà tiến quân của Nga trên chiến trường Ukraine gần như đã rơi vào trạng thái dậm chân tại chỗ. Quân đội Nga thậm chí mất đất nhiều hơn chiếm được trong tháng 4 — lần đầu tiên kể từ tháng 8/2024, theo Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW), think tank có trụ sở tại Mỹ. Chiến dịch tấn công mùa xuân mà Nga kỳ vọng cho đến nay là một thất bại toàn tập.
Ngay cuối tuần này, các mũi tấn công tầm xa của Ukraine đã thọc sâu vào vùng trung tâm nước Nga, nện thẳng vào ngành công nghiệp quốc phòng công nghệ cao tại những tọa độ trước đây vốn được coi là bất khả xâm phạm do vị trí cận kề thủ đô. Các drone tấn công tầm xa đã đánh trúng Công ty Vi điện tử Angstrem ở Zelenograd — một mắt xích cốt lõi trong ngành công nghiệp bán dẫn của Nga — và làm hư hại MKB Raduga ở Dubna, cơ quan đầu não của chương trình tên lửa hành trình Nga, cách Moscow chỉ 80 dặm về phía bắc.
“Chiến lược này hoàn toàn xoay quanh chiến trường Ukraine. Mục tiêu là chặn đứng việc Nga đánh chiếm vùng Donbas và buộc họ phải bước vào các cuộc đàm phán mà ở đó Ukraine giữ quyền kiểm soát thế trận,” nhà phân tích George Barros của ISW nhận định. “Đó phải là nền tảng cho một cuộc dàn xếp hòa bình.”
Cho đến nay, ông Barros lập luận, Tổng thống Nga Vladimir Putin vẫn vận hành bộ máy “như thể cái giá phải trả cao đến đâu không quan trọng, miễn là Nga tiếp tục giành thêm đất và ý chí của phương Tây bị mài mòn. Ý đồ ở đây là Nga sẽ đơn thuần dùng sức bền để áp đảo đối phương và giành chiến thắng trong cuộc đua đường dài”. Nhưng Nga rõ ràng đang dao động theo cách chưa từng thấy trước đây, ông Barros nói.
Các dấu hiệu hỗn loạn đang bủa vây khắp nước Nga, nhưng không có minh chứng nào rõ hơn việc ông Putin phải kêu gọi một lệnh ngừng bắn vào ngày 9/5 — ngày Chiến thắng của Nga, dịp kỷ niệm chiến thắng của Liên Xô trước Đức Quốc xã trong Thế chiến II vốn luôn được tổ chức phô trương rầm rộ. Ông Putin đã phải khẩn thiết yêu cầu Ukraine không phá hoại ngày lễ, và lễ duyệt binh vốn đầy không khí binh đao mọi năm nay lại hoàn toàn vắng bóng các khí tài quân sự hạng nặng — một sự thừa nhận cay đắng rằng Ukraine dư sức phá hoại một sự kiện cấp cao ngay giữa lòng Moscow vào ban ngày.
Theo tờ Moscow Times, cơ quan truyền thông độc lập của Nga, Điện Kremlin đang phải tính toán lại các mục tiêu chiến tranh cũng như cách định hướng dư luận Nga về “chiến dịch quân sự đặc biệt” — cách họ gọi cuộc chiến này — nhằm hạ thấp tầm quan trọng của nó. Các quan chức Nga rõ ràng đang chuẩn bị tâm lý để gán cho một thỏa thuận hòa bình với Ukraine cái mác “chiến thắng”. Điện Kremlin muốn chuyển dịch thông điệp truyền thông từ mục tiêu nuốt trọn Ukraine — đặc biệt là Kyiv trước đây — sang việc cố giữ chặt những gì Nga đang có: các vùng lãnh thổ chiếm đóng ở miền đông và miền nam Ukraine.
Đã có những bằng chứng cho thấy sự rạn nứt và bất mãn trong giới chiến lược gia chính trị Nga về cái giá quá đắt của cuộc chiến. Các quan chức cấp cao đã bắt đầu công khai đặt câu hỏi về việc kéo dài cuộc chiến, theo tờ Moscow Times. Họ tin rằng việc đánh chiếm toàn bộ vùng Donbas đòi hỏi phải kích hoạt một nền kinh tế thời chiến toàn diện và tổng động viên trên quy mô cả nước — điều này, họ cảnh báo, sẽ vắt kiệt tài nguyên của Nga một cách nguy hiểm, đánh sập nền kinh tế và đẩy nhanh tốc độ suy giảm dân số vốn đã rất trầm trọng.
Những bước lùi này của Nga đang ngày càng hằn rõ lên làn sóng dư luận — vốn phần lớn ủng hộ cuộc chiến cho đến nay. Mặc dù các cuộc thăm dò tại Nga cho thấy 73% người dân ủng hộ ông Putin — một con số đáng mơ ước nếu so với các chính trị gia phương Tây — nhưng đây lại là mức thấp nhất được ghi nhận kể từ tháng 2/2022, theo Quỹ Ý kiến Công chúng.
Hầu hết các chuyên gia về Nga đều hoài nghi việc Ukraine đặt kỳ vọng vào khả năng người dân Nga nổi dậy lật đổ ông Putin. Bộ máy kiểm soát của nhà nước độc đoán này quá bàn tay sắt, và để đảm bảo không ai mảy may có ý định đó, ông Putin đã siết chặt các nền tảng mạng xã hội — chẳng hạn như các kênh Telegram phổ biến, vốn là nguồn tiếp cận thông tin chính của nhiều người dân Nga.
“Dư luận,” ông Barros của ISW nhận định, “ngày nay có tầm quan trọng với Điện Kremlin theo cách hoàn toàn khác thời Chiến tranh Lạnh. Đội ngũ của chúng tôi đã phải kinh ngạc trước mức độ ông Putin đưa ra các quyết định sai lầm về mặt quân sự chỉ để đổi lấy sự ổn định tối đa cho chế độ và giảm thiểu sự bất mãn ở quê nhà.”
Và năng lực tấn công thọc sâu không phải là “những quân bài duy nhất mà Ukraine đang có lúc này,” ông Fedir Serdiuk, cố vấn Bộ Quốc phòng Ukraine, tuyên bố, đáp trả lập luận của Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng Ukraine “không có cửa” để thắng trận.
“Ukraine đang dựa vào các phương tiện mặt nước không người lái tân tiến nhất cùng hệ thống cảm biến để định vị và làm chủ Biển Đen,” ông Serdiuk nói. “Hàng triệu UAV góc nhìn thứ nhất (FPV), các nền tảng giám sát và công nghệ tình báo được nâng cấp vượt bậc đã giúp duy trì thế trận phòng thủ trên bộ.” Ông Serdiuk cũng chỉ ra các chiến dịch đặc biệt ngày càng hiệu quả — như Chiến dịch Mạng Nhện, cuộc tập kích bí mật bằng UAV sâu trong lòng nước Nga vào tháng 6/2025, triệt hạ phần lớn lực lượng không quân chiến lược của Nga, bao gồm các máy bay ném bom Tu-95 và Tu-22M.
Nhà sử học Brunnbauer hoài nghi việc Ukraine tin rằng họ có thể đẩy lùi hoàn toàn quân Nga, ít nhất là trong ngắn hoặc trung hạn. “Nhưng những gì họ đang chứng minh cho thế giới, cho chính họ và cho những người Nga muốn biết,” ông nói, “chính là thời gian không hẳn đang ủng hộ nước Nga — và họ hoàn toàn có thể tự sinh tồn mà không cần phụ thuộc quá nhiều vào viện trợ của Mỹ.”
Paul Hockenos là nhà báo tác nghiệp tại Berlin và là tác giả cuốn Berlin Calling: A Story of Anarchy, Music, the Wall, and the Birth of the New Berlin.
