Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Cục Dự trữ Liên bang (Fed) tăng lãi suất cơ bản thêm 0,25 điểm phần trăm, lên mức 3,75-4%, đợt tăng đầu tiên kể từ tháng 07/2023. Cả 12 thành viên trong hội đồng ấn định lãi suất của Fed đều bỏ phiếu thuận. Quyết định này đã được dự báo trước và có lẽ là đúng đắn: lạm phát vẫn ở mức cao, một phần do giá dầu tăng. Nhưng Donald Trump không hề hài lòng; Tổng thống ngay sau đó đã yêu cầu Fed “HẠ LÃI SUẤT” xuống mức 1%.
Hạ viện Mỹ thông qua dự luật cho phép Trump áp đặt các lệnh trừng phạt và thuế quan khắt khe hơn đối với Nga. Dự luật này hiện sẽ được trình lên Tổng thống để ký duyệt. Trump sẽ được phép áp thuế lên tới 100% đối với những nhà nhập khẩu dầu mỏ lớn nhất của Nga, cùng với quyền triển khai nhiều biện pháp khác. Một số người lo ngại rằng dự luật này trao cho Tổng thống quá nhiều quyền lực trong việc áp thuế sâu rộng trên toàn cầu.
Trump gọi lời mời của Liên minh Châu Âu nhằm đưa Canada trở thành thành viên liên kết đầu tiên của khối này là “một hành động thù địch.” Đúng như dự đoán, ông đã đe dọa áp đặt “các mức thuế nghiêm trọng” đối với EU. Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen đã đưa ra lời đề nghị này với Thủ tướng Canada Mark Carney vào hôm qua. Dù trong lịch sử khối này luôn bác bỏ các hình thức thành viên linh hoạt, von der Leyen cho biết họ phải “ứng phó với sự rạn nứt của hệ thống quốc tế dựa trên luật lệ.”
OpenAI tiết lộ sáu sự cố mới trong đó các mô hình AI của họ đã hoạt động sai lệch, bao gồm cả việc có hành vi che giấu và bịa đặt thông tin để hoàn thành nhiệm vụ. Công ty cũng quan sát thấy các tác nhân AI tự ý chia sẻ dữ liệu riêng tư với nhau. OpenAI khẳng định sẽ giới thiệu một khuôn khổ mới để báo cáo tình trạng “sai lệch” này, đồng thời nói rằng họ không nghĩ ngành công nghiệp có thể tiếp tục “mở rộng quy mô một cách có trách nhiệm ở tốc độ tối đa.”
Một báo cáo về nguyên nhân gây ra trận lũ lụt tàn khốc quét qua Nepal và Tây Tạng vào tháng trước chỉ ra rằng biến đổi khí hậu có lẽ là một yếu tố góp phần rất lớn. Các nhà khoa học tại nhóm nghiên cứu World Weather Attribution cho biết hiện tượng ấm lên ở dãy Himalaya, cùng với sự suy thoái của lớp băng vĩnh cửu, có khả năng đã mở đường cho một trận lở đá và băng. Hơn 1.300 người được xác nhận đã thiệt mạng trong trận lũ lụt sau đó. Hàng nghìn người hiện vẫn đang mất tích.
Một tòa án đặc biệt ở La Hay kết tội Hashim Thaci, cựu Tổng thống và là Thủ tướng đầu tiên của Kosovo, với các tội ác chiến tranh bao gồm giết người, giam giữ bất hợp pháp, và tra tấn. Tòa đã kết án ông 25 năm tù giam. Ba nhà lãnh đạo khác của lực lượng du kích Quân Giải phóng Kosovo, từng chiến đấu để giành nền độc lập khỏi Serbia trong giai đoạn 1998-1999, cũng bị kết tội. Tuy nhiên, nhiều người gốc Albania ở Kosovo vẫn xem những người đàn ông này là anh hùng dân tộc.
Bonnie Greer, nhà viết kịch kiêm tiểu thuyết gia người Anh gốc Mỹ thường viết về cuộc sống của các nhóm dân thiểu số, qua đời ở tuổi 77. Chồng bà chia sẻ rằng “sự thông minh, lòng dũng cảm, và giọng văn khác biệt của bà đã đóng góp một cách bền bỉ cho đời sống văn hóa và công chúng của nước Anh.” Một số tác phẩm nổi tiếng nhất của bà bao gồm tiểu thuyết đầu tay Hanging By Her Teeth và hồi ký cá nhân A Parallel Life. Greer đã được trao tặng Huân chương Sĩ quan Đế quốc Anh (OBE) vì những cống hiến cho nghệ thuật vào năm 2010.
Con số trong ngày: 2.000, là số lượng máy bay không người lái của Mỹ mà Đài Loan đã đặt mua trong tháng 8.
TIÊU ĐIỂM
Quyết định giữ nguyên lãi suất đáng lo của Ngân hàng Trung ương Anh
Thị trường kỳ vọng Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) sẽ giữ nguyên mức lãi suất ở 3,75% khi nhóm họp vào hôm nay. Nhưng nếu các nhà hoạch định chính sách bỏ phiếu giữ nguyên lãi suất, họ sẽ đưa ra quyết định đó trong sự bất an. Lạm phát đã leo lên mức 3,1% trong năm tính đến tháng 8, tăng từ mức 2,9% vào tháng 7 – cao hơn rất nhiều so với mục tiêu 2% của ngân hàng này. Xung đột ở Iran là nguyên nhân chính, khiến chi phí nhiên liệu tăng 7% so với tháng trước.
Ngân hàng Trung ương Châu Âu đã tăng lãi suất vào tuần trước, còn Cục Dự trữ Liên bang Mỹ dự kiến cũng sẽ có động thái tương tự vào đêm qua. Các nhà giao dịch cho rằng BoE sẽ sớm gia nhập cùng họ, và đang dự đoán sẽ có bốn đợt tăng lãi suất với mức 0,25 điểm phần trăm từ nay cho đến mùa hè năm sau. Các nhà ấn định lãi suất dự kiến chỉ tạm dừng tay vào lúc này do thị trường lao động vẫn còn yếu, và cho đến nay, có rất ít bằng chứng cho thấy bão giá đã lan sang các lĩnh vực khác của nền kinh tế Anh. Nhưng những người ra quyết định đã bắt đầu thấy lo lắng. Nếu lạm phát có bất kỳ dấu hiệu mở rộng nhỏ nhất nào, hãy chuẩn bị cho một đợt tăng lãi suất vào tháng 11.
Chương trình hạt nhân của Iran làm khó Liên Hiệp Quốc
Hôm nay, Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc có thể sẽ bỏ phiếu về việc gia hạn nhiệm vụ của một ủy ban chuyên giám sát các lệnh trừng phạt đối với Iran. Nhiệm vụ này dự kiến sẽ hết hạn vào cuối tuần tới. Liên Hiệp Quốc đã tái áp đặt các lệnh trừng phạt vào năm ngoái, theo yêu cầu của các cường quốc châu Âu, khi Iran đẩy nhanh chương trình hạt nhân của mình. Nga và Trung Quốc phản đối các lệnh trừng phạt này và nhiều khả năng sẽ sử dụng quyền phủ quyết.
Đã gần bảy tháng kể từ khi Trump phát động cuộc chiến của mình, Iran vẫn tỏ ra không mặn mà với một thỏa thuận nhằm hạn chế năng lực hạt nhân. Tuần trước, Áo – cảm thấy thất vọng trước “sự thiếu đồng thuận” – đã cấm một đặc phái viên Iran tham dự một cuộc họp của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế, cơ quan giám sát hạt nhân của Liên Hiệp Quốc. Cơ quan này hiện không thể thanh tra các cơ sở hạt nhân trọng yếu của Iran. Trong khi đó, phe cứng rắn ở Tehran đang thúc giục chính phủ rút khỏi Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí Hạt nhân. Khi các nhà lãnh đạo thế giới tập trung tại Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc ở New York vào tuần tới, chắc chắn tham vọng hạt nhân của Iran sẽ là một nội dung quan trọng trong chương trình nghị sự.
Đợt cải tổ nội các đầy rủi ro ở Nhật Bản
Hôm nay, Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae đã tiến hành cải tổ nội các. Các bộ trưởng quan trọng nhất (bao gồm quốc phòng, tài chính, và ngoại giao) vẫn tại vị, đúng như nhiều người dự đoán. Nhưng giới quan sát vẫn để mắt tới hai điểm đáng chú ý. Thứ nhất, một thành viên của Đảng Ishin, đối tác liên minh của Đảng LDP, đã tham gia nội các khi hai bên bắt đầu hợp tác chặt chẽ hơn – đây là điều mà Takaichi mong muốn từ lâu.
Thứ hai là số phận của Bộ trưởng Nội vụ Hayashi Yoshimasa. Ông là một người ôn hòa, không mấy thoải mái với đường lối chính trị cứng rắn của Takaichi, đồng thời là một đối thủ tiềm năng trong cuộc đua giành quyền lãnh đạo LDP chắc chắn sẽ diễn ra trong vòng một năm tới, khi nhiệm kỳ của Takaichi kết thúc. Hayashi đã phải chật vật để giành được sự ủng hộ từ các đảng viên cơ sở. Gần đây, ông đã có những chuyến đi quanh các vùng nông thôn Nhật Bản, dường như là để khắc phục điểm yếu đó.
Một số người cho rằng sẽ khôn ngoan hơn nếu giữ Hayashi ở lại nội các, nơi ông sẽ có ít thời gian và sự tự do hơn để lôi kéo các thành viên. Nhưng thay vào đó, Takaichi lại quyết định loại bỏ ông, vô tình tạo điều kiện cho ông hoàn toàn rảnh tay hành động.
Quá trình “mafia hóa” ở Nam Phi
Hôm nay là tròn một năm kể từ khi một cuộc điều tra công khai phơi bày cách “thế giới ngầm” ở Nam Phi đang ngày càng đe dọa nhà nước và các doanh nghiệp hợp pháp. Trong 12 tháng qua, Mbuyiseli Madlanga – một thẩm phán đã nghỉ hưu – đã chủ trì một ủy ban phanh phui những bằng chứng kinh hoàng về sự thông đồng giữa các trùm mafia, các quan chức cảnh sát cấp cao, và các viên chức chính quyền. Cuộc điều tra này đã xác nhận nỗi sợ của nhiều người dân Nam Phi về tầm vươn xa của tội phạm có tổ chức. Các chuyên gia hiện nay đang so sánh quốc gia này với một số khu vực bị các băng đảng thao túng nhiều nhất ở Mỹ Latinh. Những quốc gia đó đã cho thấy việc loại bỏ sự xâm nhập của giới xã hội đen vào các thể chế khó khăn đến nhường nào, đặc biệt là khi tham nhũng đã trở thành chuyện thường tình.
Tuy nhiên, ủy ban của Madlanga mang đến cho Nam Phi một cơ hội ngàn năm có một để thay đổi cục diện. Ông dự kiến sẽ nộp báo cáo cuối cùng cho Tổng thống Cyril Ramaphosa trong vòng hai tháng tới. Di sản của vị tổng thống này sau đó sẽ được định hình bởi cách ông giải quyết vụ việc, đặc biệt là khi xem xét tuyên bố của ông trong Thông điệp Liên bang thường niên vào đầu năm nay, rằng “tội phạm có tổ chức hiện là mối đe dọa cấp bách nhất” mà Nam Phi phải đối mặt.
Bộ não nhỏ, ý tưởng lớn
Đừng nhắc đến từ “F.” Không, không phải từ “F” đó đâu. Ý tôi là từ nằm trong tựa đề một cuốn sách của Mary Shelley ấy! Trong một bài báo được xuất bản vào ngày 16/09 trên tạp chí Nature, một nhóm các nhà khoa học ở California đã mô tả cách họ tạo ra những con chuột có bộ não được cấu tạo một phần từ các tế bào thần kinh của con người.
Các tế bào này được cấy ghép vào hộp sọ của những con chuột sơ sinh dưới dạng các “cơ quan thu nhỏ” (organoids) – những khối mô nhỏ xíu phát triển từ tế bào gốc của con người. Các tế bào gốc này ban đầu được tạo ra từ tế bào da, sau đó được kích thích để phát triển thành tế bào thần kinh.
Mục đích của nghiên cứu này, do Sergiu Pasca từ Đại học Stanford dẫn đầu, là nhằm khám phá nguồn gốc của các căn bệnh như sa sút trí tuệ (khi nguyên nhân là tổn thương ở thùy trán và thùy thái dương của não), động kinh, và tự kỷ, đồng thời có thể dùng để thử nghiệm các phương pháp điều trị bằng thuốc tiềm năng. Tỷ lệ thất bại của các loại thuốc này trong các thử nghiệm lâm sàng cho thấy các bài kiểm tra trên động vật thông thường chỉ mang lại những giá trị hạn chế. Nếu bộ não của động vật thử nghiệm có chứa một phần của con người, thực trạng đó có thể sẽ thay đổi.