Nguồn: Katsuji Nakazawa, “Trump factor limits diplomatic outcome of Xi’s outreach to Modi”, Nikkei Asia, 17/09/2026
Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
New Delhi e ngại làm phật lòng Washington nếu tỏ ra quá thân thiết với Bắc Kinh.
Hai tuần trước, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã đến thăm Ấn Độ lần đầu tiên sau bảy năm để tham dự Hội nghị thượng đỉnh BRICS lần thứ 18 tại New Delhi, trong bối cảnh căng thẳng giữa hai gã khổng lồ châu Á đang dần lắng dịu.
Nhân dịp này, Tập cũng có cuộc gặp song phương với Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi vào thứ Bảy, ngày 13/9.
“Trung Quốc và Ấn Độ là đối tác hợp tác, không phải đối thủ,” Tân Hoa Xã dẫn lời Tập nói với Modi. “Hai nước mang lại cơ hội phát triển cho nhau, chứ không tạo ra mối đe dọa cho đối phương.”
Tân Hoa Xã cùng các cơ quan truyền thông lớn khác của Trung Quốc đã đăng tải nhiều bài viết và bình luận tập trung vào những phát biểu tích cực và chủ động của Tập về quan hệ Trung – Ấn, đồng thời nhấn mạnh quan hệ đối tác giữa hai nước láng giềng.
Tuy nhiên, từ “đối tác” lại hoàn toàn vắng bóng trong thông cáo chính thức của Bộ Ngoại giao Ấn Độ sau cuộc hội đàm Tập – Modi.
Sự thiếu vắng này khá đáng chú ý, bởi chuyến thăm Ấn Độ của Tập diễn ra một năm sau khi Modi tới Trung Quốc lần đầu tiên trong bảy năm để dự Hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) tại Thiên Tân. Khi đó, hai nhà lãnh đạo cũng đã gặp nhau, và thông cáo chính thức của Bộ Ngoại giao Ấn Độ đã “tái khẳng định hai nước là đối tác phát triển chứ không phải đối thủ”.
Nhưng lần này, Ấn Độ đã cố ý lược bỏ từ “đối tác”.
Trong thông cáo mới nhất, New Delhi cũng nhấn mạnh rằng sự ổn định dọc biên giới hai nước là điều kiện “thiết yếu” để phát triển quan hệ song phương. Tuyên bố đồng thời đề cập đến “sự mất cân bằng thương mại mang tính cơ cấu” giữa hai nước láng giềng, với lợi thế nghiêng về phía Trung Quốc.
Trung Quốc và Ấn Độ đã vướng vào tranh chấp biên giới gay gắt suốt nhiều thập kỷ. Căng thẳng bùng phát nghiêm trọng vào tháng 6/2020, khi quân đội hai bên đụng độ tại Thung lũng Galwan ở vùng Ladakh, miền bắc Ấn Độ, dẫn tới những trường hợp tử vong đầu tiên trong giao tranh dọc biên giới sau 45 năm.
Quan hệ Trung – Ấn sau đó xấu đi nghiêm trọng và hầu như không có dấu hiệu cải thiện trong suốt bốn năm.
Đến tháng 10/2024, Tập và Modi có cuộc gặp chính thức đầu tiên sau năm năm bên lề Hội nghị thượng đỉnh BRICS lần thứ 16 tại thành phố Kazan, miền tây nước Nga.
Kể từ đó, một biến số mới xuất hiện trong quan hệ Trung – Ấn: Tổng thống Mỹ Donald Trump, người mà các chính sách thuế quan của ông đã góp phần thúc đẩy Bắc Kinh và New Delhi nhanh chóng xích lại gần nhau.
Trump và Modi từng gọi nhau là “những người bạn thực sự”. Nhưng mối quan hệ cá nhân ấy rạn nứt sau khi Trump tự nhận công lao làm trung gian cho lệnh ngừng bắn giữa Ấn Độ và Pakistan. Hai quốc gia Nam Á sở hữu vũ khí hạt nhân này đã giao tranh vào tháng 5/2025, sau một vụ tấn công khủng bố một tháng trước đó tại Pahalgam, thuộc vùng Kashmir do Ấn Độ kiểm soát, khiến 26 du khách thiệt mạng.
Ấn Độ cáo buộc các tay súng Hồi giáo được Pakistan hậu thuẫn đứng sau vụ tấn công đẫm máu, trong khi Islamabad phủ nhận mọi liên quan. Kashmir là khu vực tranh chấp mà cả Ấn Độ và Pakistan đều tuyên bố chủ quyền toàn bộ, còn Trung Quốc kiểm soát và tuyên bố chủ quyền đối với một phần.
Pakistan đã bày tỏ sự cảm kích đối với những nỗ lực trung gian của Trump, ghi nhận công lao của ông trong việc đạt được lệnh ngừng bắn và thậm chí đề cử ông cho Giải Nobel Hòa bình. Trong khi đó, Ấn Độ kiên quyết phủ nhận việc có bên thứ ba đứng ra làm trung gian.
Trump khẳng định chính ông đã đưa hai nước tới bàn đàm phán và giúp kiến tạo lệnh ngừng bắn, trong bối cảnh ông từ lâu thể hiện mong muốn giành Giải Nobel Hòa bình. Nhưng việc Ấn Độ phủ nhận vai trò của ông khiến Trump rơi vào thế mất mặt. Điều này rất có thể đã góp phần dẫn tới quyết định của Mỹ áp thuế trả đũa lên hàng hóa Ấn Độ, khiến quan hệ Mỹ – Ấn nhanh chóng trở nên căng thẳng.
Trong lúc Trump mâu thuẫn với Ấn Độ, Trung Quốc nhìn thấy cơ hội để khôi phục quan hệ với quốc gia Nam Á này.
Sau cuộc gặp Tập – Modi năm 2024, thách thức tiếp theo là thu xếp các chuyến thăm lẫn nhau của hai nhà lãnh đạo.
Nhận thấy những rạn nứt giữa Washington và New Delhi trong năm ngoái, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã đến thăm Ấn Độ và gặp Modi, qua đó mở đường cho Thủ tướng Ấn Độ tới Trung Quốc tham dự Hội nghị thượng đỉnh SCO tại Thiên Tân. Cuộc gặp Tập – Modi sau đó diễn ra vào ngày 31/8/2025.
Đối với Modi, chuyến thăm Trung Quốc — một nước láng giềng từ lâu được xem là mối đe dọa tiềm tàng — là hoàn toàn đáng giá, bởi nó giúp Ấn Độ ổn định môi trường đối ngoại trong lúc nước này chịu sức ép lớn từ các biện pháp thuế quan của Mỹ.
Giờ đây, Trump đang củng cố ảnh hưởng của mình trong khu vực. Tháng 5 vừa qua, Tổng thống Mỹ đã tới Trung Quốc lần đầu tiên kể từ khi trở lại Nhà Trắng trong nhiệm kỳ hai; đây cũng là chuyến thăm Bắc Kinh đầu tiên của ông sau chín năm.
Trong bài phát biểu tại quốc yến do Tập chủ trì ở Đại lễ đường Nhân dân tại Bắc Kinh, Trump chính thức mời Tập và phu nhân Bành Lệ Viện tới thăm Nhà Trắng. Chủ tịch Trung Quốc dự kiến sẽ tới tư dinh của Tổng thống Mỹ vào ngày 24/9.
Trước chuyến đi này, Tập rất muốn chứng tỏ rằng Trung Quốc và Ấn Độ đang xây dựng một quan hệ đối tác gần gũi. Việc kéo được Ấn Độ về phía Trung Quốc, dù chỉ ở mức độ hạn chế, cũng sẽ là một thành tựu ngoại giao đáng kể.
Quan hệ đối tác chặt chẽ với những thành viên BRICS lớn khác như Nga sẽ càng giúp Tập có thêm lợi thế khi bước vào đàm phán với Trump, người luôn tự xem mình là bậc thầy thương lượng.
Trong các cuộc hội đàm tại Bắc Kinh hồi tháng 5, Tập và Trump đã xoay xở duy trì được một thỏa thuận đình chiến thương mại tạm thời, nhưng thỏa thuận đó vẫn rất mong manh.
Ấn Độ nhận thức rõ sự cân bằng quyền lực quốc tế nhạy cảm này. Xét tới quan hệ với một Trump khó đoán, Modi không thể mạo hiểm để Ấn Độ bị xem là đang ngả quá xa vào quỹ đạo của Trung Quốc.
Đó chính là lý do New Delhi hạn chế phô trương quan hệ đối tác với Bắc Kinh.
Quan hệ Trump – Modi hiện đã ổn định hơn đáng kể so với trước. Tháng 2, hai nhà lãnh đạo đạt được một thỏa thuận thương mại tạm thời qua điện thoại, trong đó có việc Mỹ giảm thuế đối với hàng hóa Ấn Độ.
Sau đó, vào tháng 6, Modi và Trump gặp trực tiếp tại Evian, Pháp, bên lề Hội nghị thượng đỉnh G7. Trump tuyên bố các cuộc đàm phán thương mại Mỹ – Ấn đang tiến triển tốt đẹp và gọi Modi là người bạn lâu năm. “Tôi chỉ muốn nói rằng ông ấy đã là bạn của tôi từ rất lâu rồi,” Tổng thống Mỹ nói, “và chúng tôi luôn có một mối quan hệ tuyệt vời.”
Những diễn biến đó làm dấy lên nhiều đồn đoán rằng Trump sẽ tới thăm Ấn Độ, có thể vào đầu năm 2027.
Kể từ năm ngoái, cách Trung Quốc và Ấn Độ ứng phó với Trump đã góp phần xoa dịu căng thẳng giữa hai nước láng giềng. Tuy nhiên, sự hòa dịu này vẫn rất mong manh, và bất kỳ thay đổi lớn nào trong cách Bắc Kinh hoặc New Delhi xử lý quan hệ với Tổng thống Mỹ cũng có thể nhanh chóng làm thay đổi nhịp độ cũng như hướng đi của quá trình tan băng trong quan hệ Trung – Ấn.
Katsuji Nakazawa là nhà báo và biên tập viên cấp cao của Nikkei, hiện sống tại Tokyo. Ông từng có bảy năm làm phóng viên thường trú tại Trung Quốc trước khi trở thành Trưởng văn phòng Trung Quốc của Nikkei. Năm 2014, ông được trao Giải Nhà báo Quốc tế Vaughn-Ueda.