Nguồn: Ryo Saeki và Kenichi Onozawa, “Japan yen interventions face uphill battle against structural weakness”, Nikkei Asia, 02/05/2026
Biên dịch: Phạm Ánh Minh
Chênh lệch lãi suất, thâm hụt thương mại và thâm hụt kỹ thuật số là nguyên nhân đằng sau sự trượt giá mạnh của đồng yên.
Hôm thứ Năm, các quan chức Nhật Bản đã can thiệp vào thị trường ngoại hối để vực dậy đồng yên một lần nữa, nhưng giới hạn của động thái này càng trở nên rõ ràng khi đồng yên tiếp tục giảm dưới ngưỡng 160 yên đổi 1 đô la. Nguyên nhân nằm ở những vấn đề cấu trúc tiềm ẩn, từ chênh lệch lãi suất đến thâm hụt thương mại kéo dài.
“Đã đến lúc cần có những hành động quyết đoán với tỷ giá đồng yên,” Bộ trưởng Tài chính Satsuki Katayama cảnh báo vào thứ Năm, ngay trước khi sự can thiệp diễn ra, khi đồng yên đã suy giảm xuống dưới ngưỡng 160 yên đổi 1 đô la. Thứ trưởng Bộ Tài chính phụ trách các vấn đề quốc tế Atsushi Mimura gọi đây là “cơ hội cuối cùng.” Vào thứ Sáu, Mimura cũng ám chỉ khả năng về vòng can thiệp thứ hai và thứ ba, bác bỏ mạnh mẽ các động thái đầu cơ.
Những bình luận cứng rắn bất thường này phản ánh cảm giác khủng hoảng mạnh mẽ về sự suy yếu của đồng yên. Các nhà chức trách tài chính đã chuyển từ can thiệp bằng lời nói (như kiểm tra tỷ giá) sang hành động trực tiếp, nhưng hiệu quả vẫn chưa thực sự rõ ràng.
Hai năm trước, ngay sau các động thái can thiệp vào ngày 29/4 và ngày 1/5, đồng yên đã tăng mạnh từ dưới 160 yên lên 153 yên đổi 1 đô la. Sau đó, tỷ giá tiếp tục tăng lên mức 151 yên, nhưng rồi lại giảm xuống 161 yên vào cuối tháng 6.
Lần này, đồng yên cũng tăng mạnh lên mức 153 yên trong thời gian ngắn, nhưng đã rơi xuống ngưỡng 157 yên vào thứ Sáu.
“Việc can thiệp tỷ giá chỉ giúp kéo dài thêm thời gian,” Takahide Kiuchi từ Viện Nghiên cứu Nomura nhận định. “Không còn cách nào khác cho đến khi thị trường dầu thô ổn định trở lại.”
Chiến lược gia Toru Sasaki của Tập đoàn Tài chính Fukuoka cho rằng: “sự suy giảm hiện tại của đồng yên phản ánh những vấn đề mang tính cơ bản trong nền kinh tế. Dù có can thiệp tỷ giá hai hay ba lần đi nữa, hiệu quả cũng rất hạn chế.”
Đồng yên hiện là đồng tiền lớn duy nhất đang gặp rắc rối. Trong suốt 5 năm qua, đồng tiền này đã giảm 30% so với đồng đô la và euro, và vào tháng Tư, đã giảm 40% so với đồng franc Thụy Sĩ.
Nguyên nhân chính đằng sau sự suy yếu của đồng yên là chênh lệch lãi suất với Mỹ và các nước khác. Trong bối cảnh Ngân hàng Trung ương Nhật Bản kìm hãm lãi suất trong nước, dòng tiền đã chảy ra nước ngoài đến những nơi có lãi suất cao hơn, dẫn đến sự mất giá của đồng yên.
Chênh lệch lãi suất giữa Nhật Bản và Mỹ, từng đạt đỉnh hơn 5 điểm phần trăm, đã thu hẹp xuống còn 3 điểm phần trăm sau khi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tăng lãi suất và Cục Dự trữ Liên bang Mỹ giảm lãi suất. Tuy nhiên, những điểm yếu trong nền kinh tế Nhật Bản lại đang kết hợp với sự chênh lệch lãi suất này, khiến đồng yên tiếp tục mất giá so với đô la.
Nhật Bản đã dừng hoạt động tất cả các nhà máy điện hạt nhân sau thảm họa động đất và sóng thần năm 2011. Mặc dù các nỗ lực tái khởi động một số nhà máy đang được thực hiện, quốc gia này vẫn phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng hóa thạch như than và khí tự nhiên hóa lỏng, chiếm tới 80% nguồn cung năng lượng, bao gồm cả sản xuất điện.
Giá nhiên liệu tăng cao đã đẩy mạnh chi phí nhập khẩu, khiến thâm hụt thương mại của Nhật Bản trở nên rõ ràng hơn từ khoảng năm 2011. Trong giao dịch thương mại, có được đồng tiền cần thiết để thanh toán là điều không thể thiếu. Hai phần ba giao dịch nhập khẩu của Nhật Bản được định giá bằng đô la Mỹ, vì vậy các công ty nhập khẩu cần đổi yên sang đô la. Khi nhập khẩu vượt quá xuất khẩu và tạo ra thâm hụt, dòng tiền yên chảy ra sẽ vượt quá dòng tiền chảy vào, gây thêm áp lực giảm giá đối với đồng yên.
Thâm hụt thương mại năm 2025 đạt mức 567,7 tỷ yên, giảm so với mức thâm hụt 2,71 nghìn tỷ yên của năm 2024. Trong bối cảnh các cuộc đàm phán hòa bình giữa Mỹ và Iran vẫn tiếp tục bị đình trệ, viễn cảnh thâm hụt thương mại tiếp tục gia tăng đang khiến các nhà đầu cơ bán ra đồng yên.
Cán cân thanh toán cho các công nghệ kỹ thuật số cũng là một yếu tố kéo giá trị đồng yên đi xuống. Con số này ở Nhật Bản năm 2025 là thâm hụt hơn 6 nghìn tỷ yên, một xu hướng dự kiến sẽ tiếp tục trong năm 2026.
Nhật Bản đã tụt lại phía sau so với các công ty Mỹ như Google và Amazon trong việc xây dựng các nền tảng kỹ thuật số. Theo bảng xếp hạng về độ cạnh tranh kỹ thuật số toàn cầu năm 2025 của Viện Phát triển Quản lý Quốc tế Thụy Sĩ, Nhật Bản đứng thứ 30 trong số 69 quốc gia và vùng lãnh thổ, với điểm số thấp trong các lĩnh vực như sử dụng dữ liệu lớn và phân tích.
Trong bối cảnh thiếu hụt lao động, các công ty Nhật Bản đang tăng cường thuê nhân lực cho các lĩnh vực như xử lý dữ liệu, quản lý hệ thống và các tác vụ cơ sở hạ tầng điện toán đám mây khác từ các công ty nước ngoài. Sự gia tăng trong thanh toán quốc tế cho các khoản như phí lưu trữ đám mây và chi phí quảng cáo trên các nền tảng nước ngoài cũng tạo thêm áp lực cho dòng chảy đồng yên ra khỏi Nhật Bản.
Tsuyoshi Yoshida từ Viện Nghiên cứu Nhật Bản ước tính rằng sự kết hợp giữa thâm hụt thương mại, thâm hụt kỹ thuật số và đầu tư chứng khoán ra nước ngoài trong năm 2025 đã tạo ra áp lực dòng tiền chảy ra khoảng 14 nghìn tỷ yên đối với đồng yên.
Mặc dù giảm so với mức cao nhất trong thập kỷ là 22 nghìn tỷ yên vào năm 2022, Yoshida cho biết “áp lực chảy ra vẫn tiếp tục đối với đồng yên, vốn vẫn đang trong tình trạng dễ mất giá.”
Các nhà đầu cơ đã hoạt động trở lại ngay trước khi có sự can thiệp. Tính đến ngày 21/4, có 94.460 vị thế đầu cơ đồng yên, mức cao nhất kể từ khi chính quyền Nhật Bản can thiệp mua yên vào tháng 7/2024, theo dữ liệu do Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Hoa Kỳ tổng hợp.
Ngân hàng Trung ương Nhật Bản quyết định duy trì chính sách hiện hành tại cuộc họp hội đồng chính sách ngày 27 và 28/4. Một số nhà đầu tư trên thị trường tin rằng việc tăng lãi suất trở nên khó khăn hơn trong bối cảnh tình hình Trung Đông vẫn đang bất ổn. Giá dầu thô tăng cao cũng có thể là lý do khác khiến các nhà đầu cơ đẩy mạnh việc bán tháo đồng yên.
Theo Takeshi Higashifukasawa thuộc Viện Nghiên cứu Mizuho, tỷ giá hối đoái phù hợp của đồng yên vào ngày 30/4 là khoảng 145 yên đổi 1 đô la, dựa trên chênh lệch lãi suất giữa Mỹ và Nhật Bản, cán cân thanh toán quốc tế và một số yếu tố khác. Điều này có nghĩa là các giao dịch không dựa trên các số liệu đó, chẳng hạn như giao dịch của các nhà đầu cơ, đã làm giảm giá trị đồng yên thêm hơn 10 yên đổi 1 đô la.
Các nhà chức trách tài chính Nhật Bản đã tạm thời ngăn chặn được sự trượt giá của đồng yên, nhưng giới đầu cơ lại đang cố gắng xem đồng tiền này có thể giảm xuống thấp đến đâu. Việc can thiệp nhằm thay đổi tạm thời cán cân cung cầu không thể ngăn chặn sự suy yếu của đồng yên trong dài hạn, với nhận định của chuyên gia Kiuchi thuộc Nomura rằng “hiệu quả sẽ chỉ kéo dài tối đa vài tháng.” Điều này có nghĩa là tỷ giá 160 yên/đô la có thể trở thành mức bình thường mới, trừ khi các vấn đề cấu trúc dẫn đến sự suy yếu của đồng yên được giải quyết.
