Nguồn: Anas Alqaed, “The UAE’s Syrian Gambit”, Foreign Policy, 20/05/2026
Biên dịch: Viên Đăng Huy
Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) đang đều đặn mở rộng dấu ấn đầu tư tại Syria trong bối cảnh quốc gia này tự định vị cho mình một vai trò lớn hơn nhằm định hình tương lai kinh tế và định hướng khu vực của Damascus. Vượt ra ngoài khuôn khổ tái thiết, UAE ngày càng coi Syria thời hậu Assad là một đấu trường chiến lược để mở rộng tầm ảnh hưởng, củng cố các mạng lưới thương mại ngoài eo biển Hormuz và đảm bảo một vị thế lớn hơn trong trật tự khu vực đang thành hình giữa sự suy giảm ảnh hưởng của Iran. Trong bối cảnh đó, sự can dự của UAE tại Syria cũng đang trở thành một phần của cuộc cạnh tranh địa chính trị rộng lớn hơn với các cường quốc khu vực như Ả Rập Saudi và Thổ Nhĩ Kỳ nhằm giành quyền định hướng tương lai chính trị và kinh tế của Damascus.
Vai trò của UAE tại Syria có thể coi là linh hoạt và dễ thích ứng nhất trong số sáu quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh kể từ năm 2011. Trong khi một số nước Vùng Vịnh — đáng chú ý nhất là Qatar và Kuwait — vẫn kiên định cam kết cô lập Damascus dưới thời cựu Tổng thống Syria Bashar al-Assad, thì những nước khác, bao gồm Bahrain và Ả Rập Saudi, đã dần chuyển sang cách tiếp cận thận trọng hơn sau năm 2020 nhằm kiểm soát các rủi ro an ninh. Trong khi đó, Oman về cơ bản vẫn duy trì chính sách trung lập truyền thống và tiếp xúc với chính quyền trên thực tế tại Damascus bất kể định hướng chính trị của họ là gì.
Ngược lại, cách tiếp cận của UAE đã liên tục thay đổi để phản ứng trước các diễn biến mới. Trong những năm đầu của cuộc nổi dậy, Abu Dhabi đã hậu thuẫn phe đối lập Syria và kêu gọi lật đổ chế độ Assad. Tuy nhiên, UAE đã dần rẽ hướng khỏi các ưu tiên của Ả Rập Saudi và Qatar về việc ai sẽ là người kế nhiệm Assad, rồi điều chỉnh lại lập trường của mình. Sau đó, UAE ủng hộ cuộc can thiệp của Nga như một sự cần thiết để chống khủng bố, tái can dự ngoại giao với Assad trong khi Riyadh vẫn còn do dự hơn, và cuối cùng trở thành một trong những quốc gia Ả Rập tiên phong ủng hộ việc đưa Syria hội nhập trở lại trật tự khu vực. Ngoại giao của UAE đóng cả vai trò trực tiếp lẫn gián tiếp trong việc đưa Syria trở lại Liên đoàn Ả Rập.
Sau sự sụp đổ của chế độ Assad, UAE một lần nữa thích ứng với cục diện chính trị mới. Ban đầu, Abu Dhabi tiếp cận giới lãnh đạo mới ở Damascus một cách thận trọng. Nhà lãnh đạo chuyển tiếp của Syria — một cựu chiến binh thánh chiến, người từ đó đã nỗ lực thể hiện sự ôn hòa, tư duy cải cách và sẵn sàng quản trị một quốc gia đa nguyên — ban đầu phải đối mặt với sự hoài nghi. Dẫu vậy, UAE cuối cùng đã chọn đổ dồn nguồn lực kinh tế và ngoại giao để hậu thuẫn chính phủ mới. Đối với Abu Dhabi, tầm ảnh hưởng tại Damascus là cơ hội quá lớn không thể bỏ qua — đặc biệt khi Syria đang bước vào giai đoạn chuyển tiếp, nơi Ả Rập Saudi, Thổ Nhĩ Kỳ và Qatar đang cạnh tranh khốc liệt để định hình các nỗ lực tái thiết lẫn định hướng khu vực tương lai của quốc gia này.
Dấu hiệu rõ ràng nhất cho sự chuyển dịch này đến cùng thông báo về các khoản đầu tư khổng lồ của UAE vào Syria hồi tuần trước. Emaar Properties đã công bố kế hoạch đầu tư khoảng 11 tỷ USD vào Damascus và các vùng lân cận, bên cạnh khoản đầu tư bổ sung lên tới 7 tỷ USD cho các dự án dọc bờ biển Syria. Và ngược trở lại vào tháng 7/2025, DP World cũng đã cam kết đầu tư 800 triệu USD để mở rộng công suất của Cảng Tartus — thỏa thuận lớn đầu tiên mà chính quyền chuyển tiếp Syria ký kết. Dù các khoản đầu tư này có thể phản ánh niềm tin vào vị thế đang được cải thiện của chính phủ Syria, chúng chủ yếu phản ánh những tham vọng địa chính trị rộng lớn hơn của Abu Dhabi.
Giá trị chiến lược của các cảng biển Syria đã trở nên đặc biệt rõ nét sau khi eo biển Hormuz bị đóng cửa. Iraq đã bắt đầu sử dụng cơ sở hạ tầng của Syria — bao gồm cả Cảng Baniyas — như một tuyến đường xuất khẩu thay thế để tiếp cận thị trường châu Âu. Đối với UAE, đường bờ biển của Syria ngày càng được nhìn nhận như một phần trong chiến lược kết nối khu vực rộng lớn hơn, được thiết kế để phòng ngừa trước những lỗ hổng hàng hải ở Vùng Vịnh. UAE đã dành nhiều năm mở rộng tầm ảnh hưởng đối với cơ sở hạ tầng hàng hải và các hành lang hậu cần khắp Trung Đông, Sừng châu Phi và xa hơn nữa. Với việc chính phủ chuyển tiếp của Syria hiện kiểm soát phần lớn đất nước, UAE đang tìm cách tích hợp Syria vào mạng lưới đó.
Thời điểm tung ra các khoản đầu tư của UAE cũng phản ánh niềm tin ngày càng tăng rằng chính phủ chuyển tiếp Syria đang củng cố vững chắc quyền kiểm soát. Mới đây, Damascus đã hoàn tất thỏa thuận sáp nhập với Lực lượng Dân chủ Syria, trong khi Mỹ đã chuyển dịch một số khía cạnh trong tiến trình phối hợp chống khủng bố về phía Damascus thay vì các đồng minh người Kurd trước đây. Tổng hòa lại, những diễn biến này phát đi tín hiệu về niềm tin quốc tế và khu vực lớn hơn vào năng lực của chính phủ trong việc duy trì ổn định, cũng như triển khai một kế hoạch kinh tế và chính trị nhằm ổn định đất nước vượt ra ngoài giai đoạn chuyển tiếp dự kiến từ ba đến năm năm.
Trong bối cảnh này, cách tiếp cận đầu tư của UAE tại Syria ngày càng giống với chiến lược kinh tế trước đây của họ ở Ai Cập — nơi nguồn vốn Vùng Vịnh không chỉ đóng vai trò như công cụ ổn định kinh tế mà còn là đòn bẩy để mở rộng ảnh hưởng chính trị lâu dài và vị thế kinh tế chiến lược tại một Ai Cập đang gặp khủng hoảng tài chính. Từ góc nhìn của Abu Dhabi, mô hình Cairo đã cơ bản chứng minh tính đúng đắn cho việc sử dụng dòng vốn Vùng Vịnh một cách chiến lược như một công cụ mang lại cả ảnh hưởng lẫn lợi nhuận kinh tế. Riêng Emaar Properties đã đầu tư hơn 18 tỷ USD vào Ai Cập, với các dự án mang lại lợi nhuận khoảng 103 triệu USD vào năm 2025 và 290 triệu USD vào năm 2024. Nhà sáng lập kiêm CEO của Emaar đã công khai bày tỏ hy vọng tái hiện các khía cạnh của mô hình phát triển ven biển Ai Cập tại Syria — làm nổi bật niềm tin của Abu Dhabi rằng các khoản đầu tư chiến lược vào Syria có thể tạo ra cả vị thế địa chính trị lẫn lợi nhuận kinh tế dài hạn.
Sự cạnh tranh với Ả Rập Saudi là một động lực lớn khác thúc đẩy sự chủ động của UAE tại Syria. Cho đến nay, tổng thống chuyển tiếp của Syria đã cố gắng phát tín hiệu độc lập khỏi các khối khu vực đang tranh chấp, đồng thời thanh trừng ảnh hưởng của Iran khỏi đất nước. Mặc dù Thổ Nhĩ Kỳ và Ả Rập Saudi được nhìn nhận rộng rãi là những bên nắm giữ ảnh hưởng chính trị lớn nhất tại Syria, cả hai đều đối mặt với những hạn chế. Thổ Nhĩ Kỳ tiếp tục chật vật về kinh tế và có thể thiếu nguồn lực cho các khoản đầu tư tái thiết quy mô lớn, trong khi nhiều cam kết tài chính của Ả Rập Saudi vẫn chưa được hiện thực hóa.
Hệ quả là, cuộc cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa Ả Rập Saudi và UAE về ảnh hưởng khu vực lẫn vị thế thống trị kinh tế đã dần lan rộng sang Syria. Quyền kiểm soát các dòng vốn đầu tư vào cảng biển, cơ sở hạ tầng và hành lang hậu cần của Syria có thể định hình mối quan hệ tương lai của Damascus với các đối tác Vùng Vịnh. Thành công của Hành lang Kinh tế Ấn Độ – Trung Đông – Châu Âu chẳng hạn gắn liền chặt chẽ với việc phát triển các cửa khẩu đất liền phía nam của Syria ở Daraa cũng như các cảng Tartus và Latakia. Điều này giúp lý giải vì sao các khoản đầu tư của UAE lại tập trung mạnh mẽ vào cả vùng duyên hải Syria lẫn chính thủ đô Damascus.
Tuy nhiên, những tham vọng này phải đối mặt với một rào cản mang tính cấu trúc: bất kỳ hành lang trên bộ nào nối Vùng Vịnh với Syria đều phải đi qua Jordan và miền nam Syria — khu vực ngày càng trở nên phức tạp bởi các chiến dịch quân sự của Israel và những căng thẳng chính trị. Điều này, đổi lại, có thể tạo ra một vai trò độc nhất cho UAE với tư cách là trung gian hòa giải trong hồ sơ Israel – Syria đang tiến triển. Nhiều khả năng giới lãnh đạo chuyển tiếp của Syria coi đầu tư của UAE không chỉ là một chiếc phao cứu sinh kinh tế mà còn là bảo hiểm chính trị — làm tăng cái giá về mặt ngoại giao và chiến lược đối với bất kỳ nỗ lực gây bất ổn tiềm tàng nào của Israel bên trong Syria.
Là đối tác khu vực duy nhất của Israel, UAE có khả năng tận dụng các khoản đầu tư và vị thế chính trị ngày càng tăng của mình tại Syria để thúc ép Israel áp dụng lập trường bớt mang tính cưỡng ép hơn ở miền nam Syria. Thêm vào đó, khi Syria và Israel rơi vào thế bế tắc trong các cuộc đàm phán về một thỏa thuận an ninh mới, UAE có thể đóng vai trò xúc tiến cùng với Mỹ trong các cuộc thảo luận này. Đồng thời, bản thân Israel có thể nhìn nhận một sự hiện diện mạnh mẽ hơn của UAE tại Syria là đáng hoan nghênh hơn so với Thổ Nhĩ Kỳ mở rộng vai trò — kịch bản đang trở thành mối bận tâm ngày càng lớn đối với các nhà hoạch định chính sách Israel sau sự sụp đổ của mạng lưới khu vực do Iran hậu thuẫn.
Liệu chiến lược của Abu Dhabi có thành công hay không sẽ phụ thuộc vào các yếu tố nằm ngoài tầm kiểm soát của UAE: sự ổn định nội bộ mong manh của Syria, những căng thẳng Israel – Syria chưa được giải quyết và sự cạnh tranh từ Thổ Nhĩ Kỳ và Ả Rập Saudi. Dù vậy, UAE bước vào cuộc đua này với những lợi thế đáng kể. Quốc gia này sở hữu tính thanh khoản tài chính dồi dào hơn Thổ Nhĩ Kỳ và duy trì mối quan hệ chặt chẽ hơn với Israel — cường quốc đang trỗi dậy của khu vực — so với bất kỳ quốc gia Ả Rập hay Vùng Vịnh nào khác. Mặc dù các khoản đầu tư của UAE khó có thể một mình bình định được Syria hay bảo vệ toàn diện thương mại Vùng Vịnh khỏi các cú sốc khu vực tương lai, chúng dẫu sao vẫn có thể chứng minh tính hiệu quả trong việc từng bước mở rộng đòn bẩy địa chính trị cho Abu Dhabi.
Anas Alqaed là giám đốc chương trình tại Diễn đàn Quốc tế Vùng Vịnh.
