Nguồn: “Do the Right Thing” released in theaters, History.com
Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Vào ngày này năm 1989, bộ phim điện ảnh thứ ba của nhà biên kịch kiêm đạo diễn Spike Lee, Do the Right Thing — một tác phẩm chính kịch đầy tính khiêu khích, lấy bối cảnh trên một dãy phố thuộc khu dân cư Bedford-Stuyvesant ở Brooklyn vào ngày nóng nhất trong năm — chính thức phát hành tại một số rạp chiếu phim ở Mỹ.
Dãy phố nói trên là nơi tọa lạc của Sal’s Famous Pizzeria, cơ sở kinh doanh duy nhất trong khu phố thuộc sở hữu của người da trắng. Mookie (do Spike Lee thủ vai) làm công việc giao pizza cho Sal (Danny Aiello). Anh khá thân với Vito (Richard Edson), con trai út của Sal, nhưng điều này khiến Pino (John Turturro), anh trai của Vito, vô cùng khó chịu vì anh ta nuôi lòng oán ghét cộng đồng người da đen chiếm đa số trong khu phố. Xuyên suốt bộ phim, các nhân vật trò chuyện và qua lại giữa tiệm pizza của Sal và cửa hàng tiện lợi gần đó do một gia đình người Hàn Quốc làm chủ, rồi căng thẳng dần leo thang cho đến khi bạo lực nổ ra, dẫn đến những hậu quả bi thảm. Trong số các nhân vật phụ đáng nhớ của Do the Right Thing có hai gương mặt quen thuộc của khu phố là Da Mayor và Mother-Sister (do cặp vợ chồng ngoài đời thực Ossie Davis và Ruby Dee thủ vai); Radio Raheem (Bill Nunn), người liên tục mở bài rap “Fight the Power” của nhóm Public Enemy từ chiếc máy cassette cỡ lớn của mình; em gái của Mookie (Joie Lee, em gái ruột của Spike Lee); bạn gái người Puerto Rico của anh là Tina (Rosie Perez, trong vai diễn điện ảnh đầu tay); cùng phát thanh viên radio ăn nói lưu loát Mister Señor Love Daddy (Samuel L. Jackson).
Ngay khi ra mắt, Do the Right Thing đã gây chấn động bởi cách khắc họa quan hệ chủng tộc đầy dữ dội, với những ám chỉ trực tiếp đến một số sự kiện tai tiếng mới xảy ra ở New York thời điểm đó. Một số nhà phê bình, trong đó có David Denby (khi ấy làm việc cho tạp chí New York), cho rằng bộ phim sẽ kích động khán giả da đen nổi giận và dẫn đến bạo lực. Trong một cuộc phỏng vấn với tạp chí New York vào tháng 4/2008, Spike Lee nhớ lại cuộc tranh cãi ấy: “Một trong những lời chỉ trích lớn nhất là tôi đã không đưa ra câu trả lời cho nạn phân biệt chủng tộc trong bộ phim, điều đó thật vô lý. Và còn vô lý hơn nữa khi những người như Joe Klein [cũng từng viết về bộ phim cho tờ New York] và David Denby lại nghĩ rằng bộ phim này sẽ gây ra bạo loạn. Họ cho rằng những thanh niên da đen sẽ bắt chước Mookie và ném thùng rác xuyên qua cửa kính. Kiểu như: ‘Sao anh dám phát hành bộ phim này vào mùa hè? Anh biết họ sẽ như thế nào vào mùa hè mà, thế này khác gì đùa với lửa.’ Tôi không giận họ chút nào đâu. Đó là chuyện của 20 năm trước rồi, và chính thời gian đã chứng minh tất cả.”
Được đề cử hai giải Oscar — Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất dành cho Danny Aiello và Kịch bản gốc xuất sắc nhất dành cho Spike Lee — Do the Right Thing sau này được Thư viện Quốc hội Mỹ đánh giá là một tác phẩm “có ý nghĩa quan trọng về mặt văn hóa”, và cho đến ngày nay vẫn được xem là một trong những bộ phim nổi bật nhất của Hollywood trong việc khắc họa những căng thẳng chủng tộc của xã hội hiện đại.
