Thế giới hôm nay: 21/04/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Apple cho biết John Ternus, giám đốc mảng phần cứng của hãng, sẽ tiếp quản vị trí giám đốc điều hành vào ngày 01/09. Sau 15 năm lèo lái tập đoàn, Tim Cook sẽ chuyển sang vị trí chủ tịch điều hành. Cuộc chuyển giao diễn ra khi Apple đang ở thời kỳ đỉnh cao, với doanh số iPhone bùng nổ và giá trị công ty tăng vọt. Tuy nhiên, những bước lấn sân của hãng vào lĩnh vực trí tuệ nhân tạo lại là một thất bại. Ternus được kỳ vọng sẽ khắc phục tình trạng đó.

Lực lượng vũ trang Mỹ tuyên bố đã chuyển hướng 27 con tàu kể từ khi bắt đầu phong tỏa Eo biển Hormuz một tuần trước. Trong khi đó, Bộ trưởng Nội vụ Pakistan cho biết đất nước ông đang chuẩn bị để tổ chức đàm phán ngừng bắn trong tuần này. Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance dự kiến sẽ tham dự, nhưng Iran vẫn chưa xác nhận sự tham gia của mình. Donald Trump cảnh báo ông có thể sẽ không gia hạn lệnh ngừng bắn sau thứ Tư nếu không có một thỏa thuận. Continue reading “Thế giới hôm nay: 21/04/2026”

Động học cải cách và cơ chế cân bằng nội sinh của hệ thống chính trị Việt Nam

Tác giả: PGS. TS. Phạm Quý Thọ

Trong nhiều tranh luận hiện nay, câu hỏi về cải cách thể chế ở Việt Nam thường được đặt trong một khung so sánh quen thuộc: liệu một hệ thống không có cạnh tranh chính trị công khai có thể tạo ra sự cân bằng và phát triển bền vững hay không. Cách đặt vấn đề này hàm ý rằng cân bằng chỉ có thể đạt được thông qua đối trọng giữa các lực lượng chính trị. Tuy nhiên, thực tiễn hơn bốn thập niên kể từ Đổi mới lại cho thấy một quỹ đạo khác: Việt Nam đã duy trì được tăng trưởng, giảm nghèo trên diện rộng và ổn định chính trị trong khi không vận hành theo mô hình đó.

Điều này dẫn đến một nghịch lý cần được nhìn nhận một cách nghiêm túc: một hệ thống tập trung quyền lực vẫn có thể duy trì một dạng cân bằng chức năng trong thời gian dài. Nghịch lý này không phải là ngoại lệ, mà là đặc trưng vận hành của hệ thống. Vì vậy, thay vì đánh giá nó như một “thiếu hụt” so với chuẩn mực bên ngoài, cần tiếp cận nó như một cơ chế nội tại cần được phân tích. Continue reading “Động học cải cách và cơ chế cân bằng nội sinh của hệ thống chính trị Việt Nam”

Một phán quyết chấn động viết lại các quy tắc về đạo đức doanh nghiệp

Nguồn: M. Gessen, “A Stunning New Verdict Rewrites the Rules of Corporate Morality,” New York Times, 17/04/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Khi thẩm phán đọc phán quyết của bà tại Tòa án Hình sự Paris vào thứ Hai ngày 13/04, các sĩ quan cảnh sát đã bước tới bàn biện hộ để bắt giữ Bruno Lafont, 69 tuổi, cựu giám đốc điều hành của một trong những nhà sản xuất xi măng lớn nhất thế giới, Lafarge, và Christian Herrault, 75 tuổi, cựu phó giám đốc điều hành. Hai người này sẽ bắt đầu chấp hành án tù ngay lập tức: lần lượt là sáu và năm năm, vì tội tài trợ cho chủ nghĩa khủng bố ở Syria và các khu vực khác. Continue reading “Một phán quyết chấn động viết lại các quy tắc về đạo đức doanh nghiệp”

Thế giới hôm nay: 20/04/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Iran cáo buộc Mỹ vi phạm lệnh ngừng bắn mong manh giữa hai nước và thề sẽ trả đũa, sau khi Hải quân Mỹ nổ súng vào một tàu chở hàng treo cờ Iran trên Biển Ả Rập. Mỹ cho biết con tàu này đang cố gắng tránh lệnh phong tỏa của lực lượng hải quân. Donald Trump tuyên bố rằng các lực lượng Mỹ đã “bắn thủng một lỗ ở buồng máy” và sau đó đã lên tàu Touska. Iran gọi đó là một “hành động cướp biển có vũ trang.”

Truyền thông nhà nước Iran cho biết chính quyền đã bác bỏ ý tưởng về các cuộc đàm phán hòa bình mới. Nước này đổ lỗi cho lệnh phong tỏa và “những yêu cầu quá đáng” của Mỹ. Trước đó, Trump cho biết các nhà đàm phán Mỹ sẽ trở lại Pakistan vào hôm nay để đàm phán thêm với các quan chức Iran. Ông cũng một lần nữa đe dọa phá hủy các trạm điện và cầu của Iran nếu không đạt được thỏa thuận nào. Lệnh ngừng bắn dự kiến sẽ hết hiệu lực vào thứ Tư. Continue reading “Thế giới hôm nay: 20/04/2026”

Làn sóng thanh trừng quân đội thúc đẩy Tập gặp lãnh đạo Quốc Dân Đảng

Nguồn: Katsuji Nakazawa, “Military purges prompted Xi Jinping to meet Taiwan KMT leader,” Nikkei Asia, 16/04/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Sự chào đón nồng nhiệt dành cho Trịnh Lệ Văn cho thấy hy vọng của Bắc Kinh về một sự ‘thống nhất trong hòa bình.’

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã đánh cược khi trải thảm đỏ đón tiếp nhà lãnh đạo phe đối lập Đài Loan Trịnh Lệ Văn chưa đầy nửa năm sau khi bà lên nắm quyền điều hành Quốc Dân Đảng.

Tập, người đồng thời là Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc, đã tỏ ra thân thiện một cách khác thường khi chào đón Trịnh tại Đại lễ đường Nhân dân ở Bắc Kinh vào thứ Sáu ngày 10/04. Ông bắt tay Trịnh suốt 14 giây trong khi các nhiếp ảnh gia ghi lại khoảnh khắc kéo dài này. Trước khi chụp ảnh, ông thậm chí còn trò chuyện với các nhà báo Đài Loan và các nhà báo khác đang chờ tác nghiệp. Continue reading “Làn sóng thanh trừng quân đội thúc đẩy Tập gặp lãnh đạo Quốc Dân Đảng”

19/04/1919: Hội nghị Hòa bình Paris thảo luận các yêu sách của Ý

Nguồn: Discussion of Italian claims begins at Paris peace conference, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1919, ngày thứ Bảy trước lễ Phục sinh, các cuộc đàm phán căng thẳng và phức tạp đã bắt đầu tại Hội nghị Hòa bình Paris về những yêu sách lãnh thổ của Ý đối với Đế quốc Áo-Hung cũ.

Ngoại trưởng Anh, Arthur Balfour, viết rằng: bằng cách nào đó, phải xoa dịu người Ý, và câu hỏi duy nhất là làm thế nào để xoa dịu họ với cái giá phải trả nhỏ nhất cho nhân loại. Ý đã đồng ý tham gia Thế chiến I vào mùa xuân năm 1915 sau khi phe Hiệp ước hứa sẽ hiện thực hóa giấc mơ quốc gia của họ và trao cho họ quyền kiểm soát tuyệt đối đối với vùng đất quanh biên giới phía đông bắc, bao gồm cả vùng Tyrol, nơi nhiều người Ý đang sống dưới sự kiểm soát của Áo-Hung. Continue reading “19/04/1919: Hội nghị Hòa bình Paris thảo luận các yêu sách của Ý”

Quan hệ Mỹ – Trung và chiếc Bẫy Thucydides thực thụ

Nguồn: Joshua Rovner, “The Real Thucydides Trap”, Foreign Affairs, 14/04/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Hiếm có vấn đề nào thu hút sự chú ý của các nhà quan sát như sự kình địch giữa Trung Quốc và Mỹ. Các nhà phân tích mổ xẻ các xu hướng chính trị và phác họa chân dung các nhà lãnh đạo ở cả hai nước. Các nhà kinh tế học theo dõi các chỉ số về sức mạnh tài chính và thương mại tương đối, suy ngẫm về  nghịch lý của hai gã khổng lồ kinh tế vừa không tương thích vừa phụ thuộc lẫn nhau. Và các chuyên gia quân sự theo dõi cán cân lực lượng với sự lo ngại ngày càng tăng khi năng lực hạt nhân và thông thường của Trung Quốc ngày càng phát triển cả về số lượng lẫn chất lượng. Continue reading “Quan hệ Mỹ – Trung và chiếc Bẫy Thucydides thực thụ”

18/04/1958: Tòa án liên bang quyết định thả nhà thơ Ezra Pound

Nguồn: Federal court decides to release poet Ezra Pound from hospital for criminally insane, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1958, một tòa án liên bang đã phán quyết rằng Ezra Pound không cần phải ở lại Bệnh viện St. Elizabeth dành cho tội phạm tâm thần ở Washington, D.C. nữa. Pound đã bị giam giữ trong 13 năm sau khi bị bắt ở Ý trong Thế chiến II vì tội phản quốc.

Pound sinh ra ở Hailey, Idaho, và lớn lên ở vùng ngoại ô gần Philadelphia, nơi cha ông làm việc tại Cục Đúc tiền Hoa Kỳ. Ông theo học Đại học Pennsylvania, nơi ông gặp William Carlos Williams và có mối tình lãng mạn với Hilda Doolittle, người sau này được biết đến với tên gọi nhà thơ H.D. Ông lấy bằng thạc sĩ ngôn ngữ tại Đại học Pennsylvania năm 1906. Continue reading “18/04/1958: Tòa án liên bang quyết định thả nhà thơ Ezra Pound”

Thế giới hôm nay: 18/04/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Iran cảnh báo rằng Eo biển Hormuz sẽ “không tiếp tục mở” nếu lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng của Iran vẫn được duy trì. Vài giờ trước đó, Iran đã tuyên bố tuyến đường này “hoàn toàn mở cửa” cho vận tải thương mại. Tuy nhiên, Mohammad Bagher Ghalibaf, Chủ tịch Quốc hội Iran, nhấn mạnh rằng các tàu vẫn sẽ cần “sự cho phép của Iran” để đi qua. Ông cũng cáo buộc Donald Trump đang cố gắng giành chiến thắng trong cuộc chiến bằng những “lời dối trá.”

Giá dầu lao dốc sau khi Eo biển Hormuz mở cửa trở lại. Dầu thô Brent – tiêu chuẩn dầu toàn cầu – giảm xuống dưới 90 đô la/thùng lần đầu tiên sau hơn một tháng. Giá khí đốt tự nhiên ở châu Âu giảm hơn 5%, trong khi đồng đô la mất giá. Đà tăng lan rộng sang các thị trường lớn hơn: chỉ số S&P 500 tăng 1,2%, sau khi đạt mức cao kỷ lục vào đầu tuần, và chỉ số NASDAQ 100 kéo dài chuỗi ngày tăng điểm lên 13 ngày. Continue reading “Thế giới hôm nay: 18/04/2026”

Hình chế đang trở thành một mặt trận trong cuộc chiến Iran

Nguồn: Rishi Iyengar, “Meme Wars”, Foreign Policy, 10/04/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Vào Chủ Nhật, ngày 5 tháng 4, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đăng một lời nhắc nhở về thời hạn chót vốn đã bị trì hoãn ba lần yêu cầu Iran phải mở lại eo biển Hormuz nếu không sẽ phải đối mặt với các cuộc tấn công của Mỹ vào cơ sở hạ tầng dân sự, chẳng hạn như nhà máy điện và cầu — một lời đe dọa mà ông đã leo thang hai ngày sau đó khi tuyên bố rằng “toàn bộ nền văn minh [của Iran] sẽ lụi tàn đêm nay”, chỉ vài giờ trước khi đột ngột thông báo về một lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần.

Thời hạn đó, như Trump đã đăng trên nền tảng mạng xã hội Truth Social của mình vào Chủ Nhật, là “Thứ Ba, 8:00 giờ tối theo giờ miền Đông!” Continue reading “Hình chế đang trở thành một mặt trận trong cuộc chiến Iran”

Thế giới hôm nay: 17/04/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Lệnh ngừng bắn kéo dài 10 ngày giữa Israel và Lebanon chính thức có hiệu lực. Donald Trump, người ra thông báo về thỏa thuận này, cho biết ông đã mời lãnh đạo hai nước tới Nhà Trắng để tiếp tục đàm phán, và cả hai bên đều “muốn nhìn thấy HÒA BÌNH.” Nawaf Salam, Thủ tướng Lebanon, hoan nghênh lệnh ngừng bắn. Benjamin Netanyahu, Thủ tướng Israel, cũng xác nhận ông đã đồng ý, nhưng kiên quyết rằng quân đội Israel vẫn sẽ ở lại miền nam Lebanon.

Trump hối thúc Hezbollah, nhóm dân quân do Iran hậu thuẫn và là mục tiêu trong các cuộc tấn công của Israel ở Lebanon, hãy hành xử “tử tế” trong thời gian ngừng bắn. Một trong những nhà lập pháp cấp cao của Hezbollah khẳng định rằng sự thành công của lệnh ngừng bắn phụ thuộc vào việc Israel chấm dứt mọi hành động thù địch. Những người theo đường lối cứng rắn tại Israel – bao gồm cả từ Đảng Likud của Netanyahu – đã chỉ trích thỏa thuận này. Một người còn gọi ý tưởng về “nhà nước Lebanon” là “chuyện viễn vông.” Continue reading “Thế giới hôm nay: 17/04/2026”

Cuộc chiến giành quyền kiểm soát Internet tại Iran

Nguồn: Sara Bazoobandi, “Iran’s Other Front: The War Over the Internet”, War on the Rocks, 10/04/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Từ lâu, chính phủ Iran đã coi việc truy cập internet tự do là một đặc quyền mà nhà nước ban phát cho những ai sẵn lòng truyền bá thông điệp của mình và tước đoạt từ tất cả những người còn lại. Khoảng bốn giờ sau khi các cuộc không kích của Israel và Mỹ bắt đầu, lưu lượng internet đã sụt giảm tới 98% — một tình trạng mất kết nối gần như hoàn toàn. Cơ sở hạ tầng truyền thông của Iran đã bị chính phủ cố tình tháo dỡ và lưu lượng internet bị đình chỉ hoàn toàn. Các cuộc tấn công được thực hiện bởi các đối thủ của chính phủ Iran nhằm vào các cơ sở quân sự, năng lực tác chiến, cùng giới lãnh đạo chính trị và quân sự cấp cao. Trong khi đó, lệnh phong tỏa internet lại do chính phủ áp đặt, nhắm trực tiếp vào người dân Iran. Hàng triệu tình nguyện viên trên khắp thế giới đã chung tay giúp đỡ người dùng bên trong Iran bằng cách âm thầm quyên góp băng thông cá nhân của chính họ. Continue reading “Cuộc chiến giành quyền kiểm soát Internet tại Iran”

16/04/1946: Arthur Chevrolet tự sát

Nguồn: Arthur Chevrolet dies by suicide, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1946, Arthur Chevrolet, một tay đua xe hơi và là em trai của Louis Chevrolet – nhà sáng lập hãng xe Chevrolet, đã qua đời do tự sát tại Slidell, Louisiana.

Louis Chevrolet sinh ra ở Thụy Sĩ vào năm 1878, trong khi năm sinh của Arthur được ghi nhận là 1884 và 1886. Đến đầu những năm 1900, Louis và Arthur, cùng với người em út Gaston, đã rời châu Âu và chuyển đến Mỹ, nơi họ bắt đầu tham gia vào bộ môn đua xe. Năm 1905, Louis bất ngờ đánh bại huyền thoại đua xe Barney Oldfield tại một sự kiện ở New York. Tài năng đua xe của ông cuối cùng đã thu hút sự chú ý của William C. Durant, người thành lập General Motors (GM) vào năm 1908. Continue reading “16/04/1946: Arthur Chevrolet tự sát”

Thế giới hôm nay: 16/04/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Donald Trump tuyên bố cuộc chiến với Iran sắp kết thúc khi tư lệnh quân đội Pakistan đến Tehran để cố gắng thúc đẩy các cuộc đàm phán hòa bình. Asim Munir có quan hệ thân thiết với các nhà lãnh đạo Iran và với chính Trump, người đã gọi ông là “vị thống chế yêu thích của tôi.” Trong khi đó, Bộ Tài chính Mỹ vừa áp đặt lệnh trừng phạt đối với hơn hai chục cá nhân, công ty, và tàu thuyền liên quan đến hoạt động thương mại dầu mỏ của Iran.

Nội các an ninh của Israel được cho là đã nhóm họp để xem xét một lệnh ngừng bắn ở Lebanon. Một quan chức cấp cao của Hezbollah – lực lượng dân quân do Iran hậu thuẫn có trụ sở tại Lebanon – cho biết các nỗ lực ngoại giao có thể sớm mang lại một lệnh đình chiến.Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã chủ trì một cuộc họp giữa các nhà ngoại giao Israel và Lebanon hôm thứ Ba. Trong thời gian đó, giao tranh vẫn tiếp diễn. Continue reading “Thế giới hôm nay: 16/04/2026”

Liệu ASEAN sẽ chào đón Myanmar trở lại?

Nguồn: Derek Grossman, “Will ASEAN Welcome Myanmar Back Into Its Fold?,” Foreign Policy, 09/04/2026

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Việc chính thức bổ nhiệm thủ lĩnh cuộc đảo chính Min Aung Hlaing làm Tổng thống Myanmar có khả năng sẽ đẩy nhanh một sự chuyển dịch nội khối.

Myanmar vừa chính thức có tổng thống mới – và không có gì ngạc nhiên, đó chính là cựu Thống tướng Min Aung Hlaing, người đã lãnh đạo chính quyền quân sự của đất nước kể từ khi lên nắm quyền trong một cuộc đảo chính lật đổ chính phủ dân cử vào tháng 02/2021. Quá trình đưa Min Aung Hlaing chuyển sang vị trí được hiểu là lãnh đạo dân sự có thể xem như đỉnh điểm của nỗ lực chính danh hóa và làm mới hình ảnh của chế độ này, vốn vẫn đang mắc kẹt trong một cuộc nội chiến đẫm máu. Continue reading “Liệu ASEAN sẽ chào đón Myanmar trở lại?”

Công thức hòa bình khiếm khuyết cho cuộc chiến tại Ukraine

Nguồn: Samuel Charap và Jennifer Kavanagh, “A Flawed Formula for Peace in Ukraine”, Foreign Affairs, 07/04/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Các cuộc đàm phán do Mỹ dẫn dắt nhằm chấm dứt cuộc chiến tại Ukraine đã bị đình chỉ. Việc chính quyền Trump tập trung vào vấn đề Iran có thể là lý do trực tiếp, nhưng đó không phải là nguyên nhân sâu xa. Trên thực tế, các cuộc thương lượng vốn đã đình trệ vì một vấn đề nghiêm trọng hơn: chính là cách thức Mỹ cấu trúc hóa tiến trình hòa bình này.

Cho đến nay, chính quyền Trump vẫn tập trung các cuộc đối thoại vào một thỏa thuận cốt lõi. Để chấm dứt chiến tranh, Ukraine sẽ nhượng thêm đất cho Nga — cụ thể là gần 20% diện tích vùng Donbas mà Kyiv hiện vẫn đang kiểm soát — để đổi lấy các cam kết an ninh từ Mỹ và châu Âu. “Người Mỹ sẵn sàng hoàn tất các đảm bảo an ninh ở cấp độ cao một khi Ukraine sẵn sàng rút khỏi Donbas”, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã phát biểu trong một cuộc phỏng vấn vào tháng 3. Hoặc, theo cách diễn đạt của Phó Tổng thống Mỹ JD Vance: “Phía Nga muốn những phần lãnh thổ nhất định, hầu hết họ đã chiếm đóng nhưng cũng có những phần chưa chiếm được. Vì vậy, đó thực sự là trọng tâm của cuộc đàm phán. Người Ukraine muốn các bảo đảm an ninh, còn người Nga muốn một lượng lãnh thổ nhất định”. Continue reading “Công thức hòa bình khiếm khuyết cho cuộc chiến tại Ukraine”

Tại sao Viktor Orban thất bại?

Nguồn: László Bruszt, “Why Orbán Lost”, Project Syndicate, 13/04/2026

Biên dịch: Viên Đăng Huy

Trong suốt 16 năm, đất nước Hungary dưới thời Viktor Orbán là hiện thân của một tư tưởng đáng lo ngại: rằng “dân chủ phi tự do” có thể được duy trì ổn định và bám rễ quyền lực một cách bền vững. Bằng cách kết hợp ưu thế áp đảo tại các kỳ bầu cử với việc làm suy yếu có hệ thống cơ chế kiểm soát và đối trọng của các thiết chế, Orbán dường như đã giải được bài toán hóc búa của chủ nghĩa độc tài hiện đại: làm sao để thắng liên tiếp tại hòm phiếu trong khi vẫn rỗng hóa được nền dân chủ tự do. Và bởi mô hình của ông đã truyền cảm hứng cho những người ngưỡng mộ trên khắp phương Tây (và xa hơn nữa), góp phần củng cố niềm tin về sự suy tàn của nền dân chủ nói chung, nên thất bại ê chề của ông trong cuộc bầu cử lần này mang lại những hệ lụy vượt xa khỏi biên giới Hungary. Continue reading “Tại sao Viktor Orban thất bại?”

Thế giới hôm nay: 15/04/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Donald Trump nói rằng vòng đàm phán thứ hai giữa Mỹ và Iran có thể diễn ra “trong hai ngày tới” tại Pakistan. Trong cuộc trò chuyện với tờ New York Post, Tổng thống đã không cung cấp thêm bất kỳ chi tiết nào. Trong khi đó, Lầu Năm Góc khẳng định không có con tàu nào vượt qua được vòng phong tỏa của họ ở Eo biển Hormuz, và rằng sáu tàu buôn đã phải quay trở lại các cảng của Iran theo chỉ thị của cơ quan này.

Mỹ cho biết Israel và Lebanon đã đồng ý “khởi động các cuộc đàm phán trực tiếp” sau các cuộc đàm phán ba bên tại Washington. Đại sứ Israel tại Mỹ nói rằng Israel và Lebanon đã “đoàn kết trong việc giải phóng Lebanon” khỏi Hezbollah. Nhưng nếu Israel và Lebanon làm vậy, nhóm dân quân do Iran hậu thuẫn đã đe dọa thực hiện một cuộc đảo chính bạo lực nhằm vào chính phủ ở Beirut. Cuộc tấn công trên bộ của Israel vẫn tiếp diễn, và các cuộc tấn công bằng tên lửa của Hezbollah cũng vậy. Continue reading “Thế giới hôm nay: 15/04/2026”

Đạo nghĩa, lãnh đạo chính trị và trật tự quốc tế trong ‘chủ nghĩa hiện thực đạo nghĩa’

Nguồn: Diêm Học Thông, 阎学通：道义、政治领导和国际秩序——道义现实主义的自变量问题, Aisixiang, 31/03/2026.

Biên dịch: Lê Thị Thanh Loan

Tóm tắt: Nhằm khắc phục khuyết điểm của các mô hình lý thuyết theo chủ nghĩa cấu trúc trong việc giải thích những biến đổi quốc tế, chủ nghĩa hiện thực đạo nghĩa (moral realism) cung cấp một khung lý thuyết mạnh mẽ để giải thích vấn đề này. Chủ nghĩa hiện thực đạo nghĩa là một lý thuyết song biến, trong đó vị thế sức mạnh của cường quốc được dùng để xác định lợi ích chiến lược khách quan, còn loại hình lãnh đạo được dùng để đánh giá sở thích chiến lược của họ (bao gồm sở thích về lợi ích và sở thích về sách lược thực hiện lợi ích). Do vị thế sức mạnh tương đối ổn định, biến độc lập cốt lõi của chủ nghĩa hiện thực đạo nghĩa là loại hình lãnh đạo của cường quốc. Đạo nghĩa là tiêu chuẩn phân loại giá trị của biến độc lập này. Loại hình lãnh đạo của cường quốc kết nối ba cấp độ phân tích: Cá nhân, quốc gia và hệ thống. Lý thuyết này tiếp tục khoa học hóa mô hình phân tích người ra quyết định; phạm vi giải thích của nó mang tính phổ quát, không chỉ giới hạn ở hành vi đối ngoại của Trung Quốc mà còn có thể áp dụng để giải thích sự biến đổi trật tự trong các hệ thống quốc tế khác nhau từ xưa đến nay. Các khuyến nghị chiến lược của lý thuyết này mang tính thực chứng hơn là chuẩn tắc, và do đó có thể áp dụng cho tất cả các cường quốc. Việc phân loại lãnh đạo chính trị quốc tế của chủ nghĩa hiện thực đạo nghĩa có tham chiếu các tư tưởng chính trị Trung Quốc cổ đại; trong đó loại hình “lãnh đạo hôn muội” có thể giải thích hiệu quả tại sao một số nhà hoạch định chính sách lại xây dựng những chính sách đối ngoại gây tổn hại đến lợi ích quốc gia khách quan của chính họ – một hiện tượng tự gây hại phổ biến mà các lý thuyết quan hệ quốc tế trước đây hiếm khi giải thích được. Continue reading “Đạo nghĩa, lãnh đạo chính trị và trật tự quốc tế trong ‘chủ nghĩa hiện thực đạo nghĩa’”

14/04/1828: Webster xuất bản “Từ điển tiếng Anh của người Mỹ”

Nguồn: “Webster’s American Dictionary of the English Language” is printed, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1828, Noah Webster, một luật sư tốt nghiệp Đại học Yale với niềm đam mê lớn dành cho ngôn ngữ và giáo dục, đã xuất bản cuốn Từ điển tiếng Anh của người Mỹ (American Dictionary of the English Language) của mình. Continue reading “14/04/1828: Webster xuất bản “Từ điển tiếng Anh của người Mỹ””