Category: Sự kiện

07/11/1861: Trận Belmont trong Nội chiến Mỹ

Nguồn: Battle of Belmont, Missouri, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1861, lực lượng Liên minh miền Bắc dưới quyền chỉ huy của Ulysses S. Grant đã tiến công một doanh trại của phe Hợp bang miền Nam trong Trận Belmont ở bang Missouri, nhưng sau đó buộc phải tháo chạy khi quân tiếp viện của phe Hợp bang kéo đến. Dù Grant tuyên bố chiến thắng, phe Liên minh không giành thêm được tấc đất nào, còn phe Hợp bang vẫn kiểm soát chặt chẽ đoạn Sông Mississippi này. Continue reading “07/11/1861: Trận Belmont trong Nội chiến Mỹ”

05/11/1862: Các phiên tòa xét xử người Mỹ bản địa Dakota khép lại

Nguồn: Dakota Indian trials conclude, with more than 300 sentenced to hang, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1862, tại Minnesota, sau năm tuần diễn ra các phiên tòa quân sự chớp nhoáng theo sau cuộc Chiến tranh Mỹ-Dakota năm 1862, hơn 300 người Santee Sioux (người Đông Dakota) đã bị kết án vì vai trò của họ trong cuộc xung đột và lĩnh án treo cổ. Một tháng sau, sau khi xem xét lại các vụ án, Tổng thống Abraham Lincoln đã ân giảm án tử hình cho tất cả, trừ 39 người. Một trong những người bản địa đó đã được ân xá vào phút chót, nhưng 38 người còn lại đã bị treo cổ cùng lúc vào ngày 26/12 trong một cuộc hành quyết tập thể với sự chứng kiến của hơn 3.000 người. Continue reading “05/11/1862: Các phiên tòa xét xử người Mỹ bản địa Dakota khép lại”

03/11/1964: Đặc khu Columbia lần đầu bỏ phiếu bầu Tổng thống Mỹ kể từ năm 1800

Nguồn: D.C. residents cast first presidential votes since 1800, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1964, cư dân Đặc khu Columbia (D.C.) đã đi bỏ phiếu trong một cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ lần đầu tiên kể từ năm 1800. Việc thông qua Tu chính án thứ 23 vào năm 1961 đã mang lại cho công dân thủ đô nước Mỹ quyền bầu chọn Tổng Tư lệnh và Phó Tổng thống. Trong kỳ bầu cử tiếp theo vào năm 1964, họ đã góp phần giúp ứng viên Đảng Dân chủ Lyndon Johnson đánh bại ứng viên Đảng Cộng hòa Barry Goldwater. Continue reading “03/11/1964: Đặc khu Columbia lần đầu bỏ phiếu bầu Tổng thống Mỹ kể từ năm 1800”

01/11/1755: Động đất tàn phá Lisbon

Nguồn: Earthquake takes heavy toll on Lisbon, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1755, một trận động đất kinh hoàng đã tấn công thành phố Lisbon, Bồ Đào Nha, cướp đi sinh mạng của khoảng 50.000 người. Sau đợt tàn phá trên diện rộng này, thành phố gần như phải xây dựng lại từ đầu.

Lisbon là thủ đô và thành phố lớn nhất của Bồ Đào Nha trong thế kỷ 18 đầy thịnh vượng, thời kỳ mà kim cương và vàng từ thuộc địa ở Brazil đã giúp nhiều người dân Bồ Đào Nha trở nên giàu có. Khi ấy, khoảng 10% trong số 3 triệu dân của Bồ Đào Nha sống tại Lisbon. Là một trong những cảng biển lớn nhất trên Đại Tây Dương, thành phố đóng vai trò then chốt trong thương mại toàn cầu. Năm 1755, Lisbon cũng là một trung tâm lớn của Thiên Chúa giáo và là nơi cư ngụ của các chức sắc tôn giáo. Continue reading “01/11/1755: Động đất tàn phá Lisbon”

31/10/1926: Ngày mất ảo thuật gia lừng danh Harry Houdini

Nguồn: Celebrated magician Harry Houdini dies, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1926, Harry Houdini, ảo thuật gia kiêm nghệ sĩ trốn thoát nổi tiếng nhất thế kỷ 20, đã qua đời vì viêm phúc mạc tại một bệnh viện ở Detroit. Mười hai ngày trước đó, sau một buổi diễn thuyết ở Montreal, Houdini đã trò chuyện với một nhóm sinh viên và có nhắc đến sự dẻo dai của cơ bụng và khả năng chịu đựng những cú đấm mạnh của mình. Bất ngờ, một sinh viên trong nhóm vung tay đấm hai nhát vào bụng ông. Do không kịp phòng bị, những cú đấm này đã làm vị ảo thuật gia vỡ ruột thừa. Ông ngã bệnh trên chuyến tàu đến Detroit, và sau khi cố gắng hoàn thành buổi biểu diễn cuối cùng, ông buộc phải nhập viện. Các bác sĩ đã tiến hành phẫu thuật cho ông nhưng chẳng ích gì. Phần ruột thừa bị vỡ đã gây nhiễm trùng toàn thân, và ông trút hơi thở cuối cùng vào ngày 31/10. Continue reading “31/10/1926: Ngày mất ảo thuật gia lừng danh Harry Houdini”

29/10/1969: Thông điệp đầu tiên được gửi qua ARPANET – tiền thân của Internet

Nguồn: First electronic message is sent via internet precursor ARPANET, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1969, các nhà nghiên cứu tại Đại học California, Los Angeles (UCLA) đã gửi thành công một thông điệp điện tử – loại hình thông điệp đầu tiên thuộc dạng này – tới Viện Nghiên cứu Stanford thông qua ARPANET, mạng lưới tiền thân của Internet hiện đại.

Vào thời điểm đó, thứ mà ngày nay chúng ta gọi là Internet chỉ mới là một mạng lưới máy tính thử nghiệm sơ khai, được ủy quyền và tài trợ bởi Cơ quan Nghiên cứu Dự án Tiên tiến (ARPA) thuộc Bộ Quốc phòng Mỹ. Sau khi Nga phóng vệ tinh không gian Sputnik, Tổng thống Dwight D. Eisenhower đã thành lập ARPA vào năm 1958 nhằm đẩy mạnh nghiên cứu khoa học và hỗ trợ phát triển các công nghệ có tiềm năng ứng dụng trong lĩnh vực quốc phòng. Continue reading “29/10/1969: Thông điệp đầu tiên được gửi qua ARPANET – tiền thân của Internet”

27/10/1994: Bộ Tư pháp Mỹ thông báo số lượng tù nhân vượt mốc 1 triệu người

Nguồn: Justice Department announces U.S. prison population exceeds 1 million, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1994, Bộ Tư pháp Mỹ thông báo rằng số lượng tù nhân tại nước này đã vượt mốc 1 triệu người, lần đầu tiên trong lịch sử đất nước. Con số 1.012.851 tù nhân nam và nữ tại các nhà tù tiểu bang và liên bang này chưa bao gồm số người bị giam giữ tại các nhà tù địa phương – nơi ước tính có khoảng 500.000 người đang bị giam giữ, thường là trong thời gian ngắn. Sự gia tăng này, bắt nguồn từ các đạo luật quy định mức án nghiêm khắc hơn, đã khiến Mỹ trở thành quốc gia có tỷ lệ giam giữ cao thứ hai thế giới vào thời điểm đó, chỉ sau Nga. Ngày nay, Mỹ là quốc gia có tỷ lệ giam giữ cao nhất thế giới. Continue reading “27/10/1994: Bộ Tư pháp Mỹ thông báo số lượng tù nhân vượt mốc 1 triệu người”

25/10/1764: John Adams kết hôn với Abigail Smith

Nguồn: John Adams marries Abigail Smith, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1764, Tổng thống Mỹ tương lai John Adams đã kết hôn với Abigail Smith. Khối lượng thư từ đồ sộ mà cặp đôi gắn bó khăng khít này trao đổi trong suốt cuộc sống hôn nhân không chỉ mang lại niềm vui thích, mà còn hé lộ cho nhiều thế hệ những người đam mê lịch sử một bức tranh về nước Mỹ thuở ban đầu. Continue reading “25/10/1764: John Adams kết hôn với Abigail Smith”

24/10/1861: Western Union hoàn thành tuyến điện tín xuyên lục địa đầu tiên

Nguồn: Western Union completes the first transcontinental telegraph line, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1861, các công nhân của Công ty Điện tín Western Union đã nối liền mạng lưới điện tín miền đông và miền tây nước Mỹ tại thành phố Salt Lake, bang Utah. Sự kiện này đánh dấu việc hoàn thành tuyến điện tín xuyên lục địa, lần đầu tiên cho phép liên lạc tức thời giữa Washington, D.C. và San Francisco. Stephen J. Field – chánh án bang California – đã gửi bức điện tín xuyên lục địa đầu tiên cho Tổng thống Abraham Lincoln. Trong bức điện, ông dự đoán rằng tuyến liên lạc mới này sẽ giúp đảm bảo lòng trung thành của các bang miền tây đối với phe Liên minh trong suốt Nội chiến. Continue reading “24/10/1861: Western Union hoàn thành tuyến điện tín xuyên lục địa đầu tiên”

22/10/1934: FBI tiêu diệt kẻ đào tẩu “Pretty Boy” Floyd

Nguồn: FBI agents kill fugitive “Pretty Boy” Floyd, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1934, Charles “Pretty Boy” Floyd đã bị các đặc vụ FBI bắn hạ tại một cánh đồng ngô ở East Liverpool, bang Ohio. Floyd – kẻ đào tẩu bị truy nã gắt gao suốt bốn năm trời – đã dùng chút hơi tàn cuối cùng để phủ nhận việc mình dính líu đến Thảm sát Kansas City khét tiếng, trong đó bốn sĩ quan bị bắn chết tại một nhà ga xe lửa. Hắn chết ngay sau đó.

Charles Floyd lớn lên ở một thị trấn nhỏ thuộc bang Oklahoma. Khi những đợt hạn hán vào cuối thập niên 1920 khiến việc duy trì một trang trại nhỏ trở nên bất khả thi, Floyd bắt đầu chuyển sang “nghề” cướp ngân hàng. Hắn nhanh chóng phải ngồi tù ở Missouri vì tội cướp một chuyến xe chở tiền lương ở St. Louis. Sau khi được ân xá vào năm 1929, Floyd được tin Jim Mills đã bắn chết cha mình. Vì Mills – người được trắng án đối với các cáo buộc giết người – bỗng nhiên bặt vô âm tín, người ta tin rằng chính Floyd đã ra tay sát hại ông ta để trả thù. Continue reading “22/10/1934: FBI tiêu diệt kẻ đào tẩu “Pretty Boy” Floyd”

20/10/1774: Quốc hội Mỹ thành lập Hiệp hội Lục địa

Nguồn: Congress creates the Continental Association, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày 20 tháng 10 năm 1774, Quốc hội Lục địa lần thứ nhất đã thành lập Hiệp hội Lục địa (Continental Association), kêu gọi một lệnh cấm hoàn toàn đối với mọi hoạt động thương mại giữa Mỹ và Anh, áp dụng cho tất cả hàng hóa và sản phẩm.

Quyết định thành lập hiệp hội này là phản ứng trước các Đạo luật Cưỡng chế (Coercive Acts) — hay còn được người dân thuộc địa gọi là các “Đạo luật Không thể Dung thứ” (Intolerable Acts) — do chính phủ Anh ban hành nhằm khôi phục trật tự tại Massachusetts sau sự kiện Tiệc trà Boston. Continue reading “20/10/1774: Quốc hội Mỹ thành lập Hiệp hội Lục địa”

18/10/1972: Đạo luật Nước sạch được ban hành tại Mỹ

Nguồn: Clean Water Act becomes law, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1972, Đạo luật Nước sạch (Clean Water Act, CWA) chính thức được ban hành. Sau nhiều thế kỷ các dòng sông, con suối, hồ, và vịnh ở Mỹ bị khai thác bừa bãi và đối xử thiếu ý thức, đạo luật mang tính bước ngoặt này đã lần đầu tiên trong lịch sử thiết lập những quy định khắt khe về ô nhiễm và kiểm soát chất lượng đối với nguồn nước trên toàn quốc.

Trong thập niên 1960, những sự thật vô cùng kinh hoàng về tình trạng ô nhiễm nguồn nước đã bị phanh phui. Một cuộc khảo sát năm 1968 cho thấy ô nhiễm ở Vịnh Chesapeake khiến ngư dân mất hàng triệu đô la doanh thu, trong khi một nghiên cứu năm 1969 phát hiện ra rằng mức độ vi khuẩn trên Sông Hudson cao gấp 170 lần giới hạn cho phép. Continue reading “18/10/1972: Đạo luật Nước sạch được ban hành tại Mỹ”

17/10/1835: Nghị quyết thành lập Texas Rangers được thông qua

Nguồn: The first resolution formally creating the Texas Rangers is approved, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1835, người dân Texas đã thông qua một nghị quyết thành lập lực lượng Texas Rangers. Đây là một đội ngũ nhân viên thực thi pháp luật được vũ trang và cưỡi ngựa, với nhiệm vụ “tuần tra và bảo vệ khu vực biên giới giữa Sông Brazos và Sông Trinity.”

Giữa lúc cuộc nổi dậy chống lại Mexico đang diễn ra, các nhà lãnh đạo Texas cảm thấy họ cần một lực lượng vũ trang bán chính thức. Lực lượng này sẽ bảo vệ những người định cư ở khu vực biên giới hẻo lánh của Cộng hòa Ngôi sao Đơn độc (Lone Star Republic) trước binh lính của Santa Ana cũng như những người bản địa; và Texas Rangers đã đảm nhận vai trò này. Tuy nhiên, sau khi giành chiến thắng trong cuộc chiến tranh cách mạng với Mexico một năm sau đó, người dân Texas quyết định giữ lại lực lượng Rangers. Họ vừa làm nhiệm vụ chống lại người Mỹ bản địa và người Mexico, vừa đóng vai trò là cơ quan thực thi pháp luật chính dọc theo vùng biên giới thưa thớt dân cư của Texas. Continue reading “17/10/1835: Nghị quyết thành lập Texas Rangers được thông qua”

15/10/1970: Đạo luật RICO về chống băng đảng được thông qua

Nguồn: RICO Act passed, heralding decline of the mob, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1970, trong nỗ lực nhằm ngăn chặn hoạt động của các băng đảng tại Mỹ, Quốc hội đã thông qua Đạo luật về các Tổ chức Gian lận và Tham nhũng (Racketeer Influenced and Corrupt Organizations Act). Đạo luật này, thường được biết đến là Đạo luật RICO, tăng cường các hình phạt đối với những cá nhân phạm tội dưới danh nghĩa là một thành viên của các tổ chức tội phạm. Theo các điều khoản của đạo luật, bất kỳ ai bị kết án đều có thể phải đối mặt với mức án lên tới 20 năm tù và buộc phải nộp lại cho chính phủ toàn bộ lợi nhuận kiếm được từ các hoạt động phi pháp. Continue reading “15/10/1970: Đạo luật RICO về chống băng đảng được thông qua”

13/10/2021: Diễn viên William Shatner bay vào vũ trụ

Nguồn: William Shatner goes to space, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 2021, nam diễn viên người Canada William Shatner – nổi tiếng nhất với vai diễn mang tính biểu tượng Thuyền trưởng Kirk trong loạt phim “Star Trek” – đã bước lên tàu vũ trụ Blue Origin của Jeff Bezos cùng ba người khác. Ở tuổi 90, ông trở thành người lớn tuổi nhất còn sống từng bay vào không gian. Các đài truyền hình cũng đã phát sóng sự kiện phóng tàu lịch sử này. Continue reading “13/10/2021: Diễn viên William Shatner bay vào vũ trụ”

Thế giới hôm nay: 13/10/2026

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết Nga tấn công sáu cơ sở năng lượng của Ukraine, chỉ vài giờ sau khi Donald Trump tuyên bố “lệnh ngừng bắn năng lượng.” Tổng thống Ukraine khẳng định nước này sẽ tiếp tục tấn công Nga trừ phi Điện Kremlin chấp nhận thỏa thuận. Trước đó, Trump đã lên tiếng bảo vệ quyết định dỡ bỏ lệnh trừng phạt đối với dầu diesel của Nga, bất chấp sự phản đối từ các thành viên Đảng Dân chủ và một số thành viên Đảng Cộng hòa.

Meta ra mắt Muse Wonder, một mô hình ngôn ngữ lớn mà hãng công nghệ này khẳng định sẽ đưa họ lên tuyến đầu trong việc phát triển AI. Dù bước vào cuộc đua AI khá muộn, công ty này đã đổ hàng tỷ đô la vào công nghệ này trong một năm rưỡi qua nhằm nỗ lực bắt kịp các đối thủ như OpenAI và Anthropic. Giá cổ phiếu của Meta theo đó tăng 4,7%. Continue reading “Thế giới hôm nay: 13/10/2026”

11/10/1987: Tấm thảm AIDS lần đầu tiên được trưng bày tại National Mall

Nguồn: AIDS Quilt displayed for the first time on the National Mall, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1987, Tấm thảm Tưởng niệm AIDS (AIDS Memorial Quilt), được khâu lại từ 1.920 mảnh vải nhằm tưởng nhớ những người đã qua đời vì căn bệnh này, đã chính thức được trưng bày tại National Mall ở Washington, D.C. Sự kiện ra mắt tấm thảm – trải dài trên một diện tích lớn hơn cả một sân bóng đá – diễn ra cùng thời điểm với Cuộc Diễu hành Quốc gia vì Quyền của Người Đồng tính nữ và Đồng tính nam. Continue reading “11/10/1987: Tấm thảm AIDS lần đầu tiên được trưng bày tại National Mall”

10/10/1767: Mason và Dixon vạch ra đường ranh giới chia cắt các thuộc địa

Nguồn: Mason and Dixon draw a line, dividing the colonies, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1767, Charles Mason và Jeremiah Dixon chính thức hoàn tất cuộc khảo sát ranh giới giữa hai thuộc địa Pennsylvania và Maryland, cùng với những khu vực mà sau này sẽ trở thành hai bang Delaware và West Virginia. Trước đó, hai nhà khảo sát người Anh đã được gia tộc Penn và Calvert thuê để giải quyết tranh chấp ranh giới giữa hai thuộc địa tư hữu của họ là Pennsylvania và Maryland. Continue reading “10/10/1767: Mason và Dixon vạch ra đường ranh giới chia cắt các thuộc địa”

08/10/1840: Hawaii thông qua bản hiến pháp đầu tiên

Nguồn: Hawaii adopts its first constitution, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày 08/10/1840, Vương quốc Hawaii (cách viết bản địa: Hawai’i) đã thông qua bản hiến pháp đầu tiên, giúp thiết lập chính quyền chính thức và trao quyền bình đẳng cho mọi công dân của quốc gia độc lập này, tuyên bố rằng “các thủ lĩnh và người dân đều được bảo vệ dưới cùng một đạo luật.”

Được thông qua dưới thời Vua Kamehameha III trị vì, hệ thống mới này đã thiết lập một cơ cấu chính quyền mà trong đó người dân lần đầu tiên có thể bỏ phiếu bầu ra Hạ viện. Cơ quan này sẽ cùng hội đồng các thủ lĩnh nắm giữ quyền lập pháp – mang lại cho giới bình dân tiếng nói đầu tiên của họ trong bộ máy chính quyền. Bản hiến pháp cũng giúp thành lập hệ thống trường công lập và Tòa án Tối cao đầu tiên của Hawaii. Continue reading “08/10/1840: Hawaii thông qua bản hiến pháp đầu tiên”

06/10/1926: Babe Ruth lập kỷ lục tại World Series

Nguồn: Babe Ruth sets a World Series record, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1926, tay đập bóng cừ khôi Babe Ruth của đội Yankee đã lập kỷ lục ghi ba cú home run trước đội St. Louis Cardinals trong trận thứ tư của giải World Series. Yanks đã giành chiến thắng trong trận đấu đó với tỷ số 10-5, nhưng bất chấp màn trình diễn vô tiền khoáng hậu của Ruth, họ lại để mất chức vô địch ở trận thứ bảy. Năm 1928, cũng trong trận thứ tư của một kỳ World Series khác giữa Yanks-Cards, Ruth đã san bằng kỷ lục của chính mình khi đánh bay thêm ba quả bóng ra khỏi cùng sân vận động đó. Continue reading “06/10/1926: Babe Ruth lập kỷ lục tại World Series”