Category: Sự kiện

05/04/1859: Darwin gửi ba chương đầu cuốn ‘Nguồn gốc Muôn Loài’ cho nhà xuất bản

Nguồn: Charles Darwin sends first three chapters of “On the Origin of Species” to his publisher, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1859, nhà tự nhiên học Charles Darwin đã gửi cho các nhà xuất bản của mình ba chương đầu tiên của cuốn “Nguồn gốc Muôn Loài” (On the Origin of Species), tác phẩm sau này sẽ trở thành một trong những cuốn sách có sức ảnh hưởng lớn nhất từng được xuất bản.

Biết rõ số phận của những nhà khoa học từng công bố các lý thuyết táo bạo để rồi bị tẩy chay – hoặc thậm chí tệ hơn – Darwin đã trì hoãn việc xuất bản thuyết chọn lọc tự nhiên của mình trong nhiều năm. Ông âm thầm phát triển lý thuyết của mình xuyên suốt hai thập kỷ nghiên cứu bí mật sau khi trở về từ chuyến hành trình kéo dài 5 năm tới Nam Mỹ trên tàu HMS Beagle với tư cách là nhà thực vật học không hưởng lương của con tàu. Continue reading “05/04/1859: Darwin gửi ba chương đầu cuốn ‘Nguồn gốc Muôn Loài’ cho nhà xuất bản”

04/04/1967: Martin Luther King Jr. lên tiếng chống lại Chiến tranh Việt Nam

Nguồn: Martin Luther King Jr. speaks out against the war, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1967, Mục sư Martin Luther King Jr. – người đứng đầu Hội nghị Lãnh đạo Cơ đốc giáo Miền Nam – đã có bài phát biểu mang tên “Vượt ra ngoài Việt Nam” (Beyond Vietnam) trước 3.000 người tại Nhà thờ Riverside ở Thành phố New York. Trong bài phát biểu này, ông nói rằng đang hình thành một mối liên kết chung giữa các phong trào dân quyền và hòa bình. King đề xuất rằng Mỹ chấm dứt mọi cuộc không kích miền Bắc và miền Nam Việt Nam; tuyên bố ngừng bắn đơn phương với hy vọng điều này sẽ dẫn đến các cuộc đàm phán hòa bình; ấn định ngày rút toàn bộ quân đội khỏi Việt Nam; và trao cho Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam một vai trò trong các cuộc đàm phán. Continue reading “04/04/1967: Martin Luther King Jr. lên tiếng chống lại Chiến tranh Việt Nam”

02/04/1968: “2001: A Space Odyssey” công chiếu toàn cầu

Nguồn: “2001: A Space Odyssey” has its world premiere, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1968, bộ phim 2001: A Space Odyssey của đạo diễn Stanley Kubrick đã chính thức được công chiếu tại các rạp phim trên toàn cầu.

Kubrick – người đứng sau bộ phim châm biếm Chiến tranh Lạnh Dr. Strangelove (1964) từng được cả khán giả lẫn giới phê bình yêu thích – rất hứng thú với khoa học viễn tưởng, nhưng lại cảm thấy thể loại này hiếm khi tạo ra được những bộ phim thú vị. Ông quyết tâm thực hiện một bộ phim thực sự thú vị, sử dụng truyện ngắn khoa học viễn tưởng The Sentinel làm tài liệu gốc và mời chính tác giả của nó, Arthur C. Clarke, làm người đồng viết kịch bản. Continue reading “02/04/1968: “2001: A Space Odyssey” công chiếu toàn cầu”

31/03/1995: Ngôi sao nhạc pop Selena bị trưởng ban hâm mộ sát hại

Nguồn: Pop star Selena murdered by fan club president, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1995, ngôi sao nhạc pop Selena đã bị trưởng ban hâm mộ của cô bắn chết tại Corpus Christi, Texas. Cái chết bi thảm ngay lập tức làm dấy lên niềm tiếc thương vô hạn từ người hâm mộ.

Selena Quintanilla Perez trở nên nổi tiếng trong vai trò ca sĩ hát chính của ban nhạc gia đình, Selena y los Dinos. Ban nhạc có những chuyến lưu diễn dày đặc, biểu diễn tại các vũ trường, nhà hàng, và hộp đêm trên khắp vùng tây nam nước Mỹ và Mexico. Phong cách âm nhạc Tejano của họ là sự hòa quyện giữa các bài hát truyền thống của Mexico và nhạc khiêu vũ Mỹ Latinh cùng nhạc pop và rock. Selena trở thành một triệu phú – và một biểu tượng văn hóa – ở tuổi 19, và album năm 1993 của cô, Selena Live, đã giành được giải Grammy cho album nhạc Mỹ gốc Mexico xuất sắc nhất. Continue reading “31/03/1995: Ngôi sao nhạc pop Selena bị trưởng ban hâm mộ sát hại”

29/03/1974: Tàu thăm dò vũ trụ Mariner của Mỹ đến thăm Sao Thủy

Nguồn: U.S. space probe, Mariner, visits Mercury, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1974, tàu thăm dò vũ trụ không người lái Mariner 10 của Mỹ, do NASA phóng đi vào tháng 11/1973, đã trở thành tàu vũ trụ đầu tiên đến thăm Sao Thủy, gửi về những hình ảnh cận cảnh của thiên thể thường bị che khuất do nằm quá gần Mặt Trời.

Mariner 10 đã đến thăm Sao Kim tám tuần trước đó, nhưng chỉ nhằm mục đích sử dụng lực hấp dẫn của Sao Kim để tạo đà đẩy nó về phía hành tinh gần Mặt Trời nhất. Trong ba lần bay ngang qua Sao Thủy giữa năm 1974 và 1975, tàu vũ trụ của NASA đã chụp được những hình ảnh chi tiết về hành tinh này và lập bản đồ thành công khoảng 35% bề mặt đầy miệng hố, giống hệt Mặt Trăng của nó. Continue reading “29/03/1974: Tàu thăm dò vũ trụ Mariner của Mỹ đến thăm Sao Thủy”

28/03/1960: Ngôi sao đầu tiên được đặt trên Đại lộ Danh vọng Hollywood

Nguồn: First star laid on the Hollywood Walk of Fame, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1960, ngôi sao vĩnh viễn đầu tiên đã chính thức được đặt trên Đại lộ Danh vọng Hollywood, tại ngã tư đường Hollywood và Gower. Ngôi sao này vinh danh nhà sản xuất kiêm đạo diễn phim Stanley Kramer.

Kramer tạo dựng danh tiếng nhờ sản xuất các bộ phim như High Noon và The Caine Mutiny, cũng như góp phần làm bệ phóng cho sự nghiệp của Marlon Brando. Sau này, ông nổi tiếng với những bộ phim mang “thông điệp” thức tỉnh xã hội như Inherit the Wind, Judgment at Nuremberg, và Guess Who’s Coming to Dinner. Continue reading “28/03/1960: Ngôi sao đầu tiên được đặt trên Đại lộ Danh vọng Hollywood”

26/03/1804: Tổng thống Jefferson được tặng một “ổ bánh mì ma mút”

Nguồn: President Jefferson presented with a “mammoth loaf” of bread, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1804, Tổng thống Thomas Jefferson đã tham dự một bữa tiệc công cộng tại Thượng viện Mỹ và cùng một đám đông đa dạng xuất thân thưởng thức một ổ bánh mì khổng lồ được mệnh danh là “ổ bánh mì ma mút” (the mammoth loaf). Ổ bánh khổng lồ này đã được nướng để ăn kèm với phần còn lại của một tảng phô mai khổng lồ. Continue reading “26/03/1804: Tổng thống Jefferson được tặng một “ổ bánh mì ma mút””

24/03/1944: Sĩ quan Quân đội Anh Orde Wingate tử nạn trong một vụ rơi máy bay

Nguồn: British Army officer Orde Wingate killed in plane crash, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1944, Thiếu tướng Orde Wingate, chỉ huy Lữ đoàn Ấn Độ số 77, còn được gọi là lực lượng Chindit, đã qua đời ở tuổi 41 trong một vụ rơi máy bay vận tải.

Tốt nghiệp Học viện Quân sự Hoàng gia Anh, Wingate là người nổi tiếng có tính cách lập dị, vừa hay trích dẫn Kinh Thánh, vừa ủng hộ các chiến thuật chiến tranh phi tiêu chuẩn. Sự nghiệp chiến đấu du kích của ông bắt đầu khi ông tổ chức các cuộc tuần tra ngầm của người Do Thái để đẩy lùi các cuộc đột kích của người Ả Rập ở Palestine do Anh kiểm soát vào thập niên 1930. Năm 1941, Wingate chỉ huy một lực lượng liên quân Ethiopia và Sudan chiếm lại Addis Ababa, thủ đô của Ethiopia, từ tay quân Ý, những người đã xâm lược vào năm 1935. Continue reading “24/03/1944: Sĩ quan Quân đội Anh Orde Wingate tử nạn trong một vụ rơi máy bay”

22/03/1820: Stephen Decatur thiệt mạng trong cuộc đấu súng

Nguồn: American naval hero killed in duel, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1820, sĩ quan Hải quân Mỹ Stephen Decatur, người anh hùng trong Các Cuộc chiến Barbary, đã bị thương chí mạng trong một cuộc đấu súng với Phó đô đốc Hải quân thất sủng James Barron tại Bladensburg, Maryland. Dù từng là bạn bè, Decatur lại là một thành viên của tòa án binh đã ra phán quyết đình chỉ Barron khỏi Hải quân trong 5 năm vào năm 1808, rồi sau đó còn phản đối việc phục chức cho ông, dẫn đến một cuộc cãi vã đẫm máu giữa hai người. Continue reading “22/03/1820: Stephen Decatur thiệt mạng trong cuộc đấu súng”

21/03/1678: Truy tìm danh tính tác giả “An Account of the Growth of Popery”

Nguồn: Reward offered for identity of pamphlet author, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1678, tờ London Gazette đã treo thưởng cho bất kỳ ai tiết lộ danh tính tác giả của tập tờ rơi mang tên An Account of the Growth of Popery (tạm dịch: Ghi chép về Sự Bành trướng của thế lực Giáo hoàng). Như sau này được tiết lộ, tập sách đã được Andrew Marvell xuất bản ẩn danh vào năm 1677. Continue reading “21/03/1678: Truy tìm danh tính tác giả “An Account of the Growth of Popery””

19/03/1999: Tìm thấy các thi thể trong vụ giết người hàng loạt ở Yosemite

Nguồn: Bodies found in Yosemite serial killer case, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1999, các nhân viên hành pháp đã phát hiện thi thể cháy đen của Carol Sund 42 tuổi và Silvina Pelosso 16 tuổi trong cốp chiếc xe thuê đã bị thiêu rụi của họ – một ngày sau khi chiếc xe được tìm thấy ở một khu vực hẻo lánh cách Công viên Quốc gia Yosemite vài giờ lái xe. Cary Stayner, một nhân viên bảo trì làm việc tại nhà nghỉ nơi những người phụ nữ này được nhìn thấy lần cuối cùng một tháng trước đó, sau này đã thú nhận sát hại họ cùng với hai người phụ nữ khác. Continue reading “19/03/1999: Tìm thấy các thi thể trong vụ giết người hàng loạt ở Yosemite”

17/03/1601: Cuộc diễu hành Ngày Thánh Patrick đầu tiên

Nguồn: First St. Patrick’s Day parade, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1601, cuộc diễu hành đầu tiên được ghi nhận nhằm tôn vinh Ngày Lễ Thánh Patrick, vị thánh bảo trợ Ireland, đã được tổ chức tại nơi mà ngày nay là St. Augustine, Florida.

Các ghi chép cho thấy một cuộc diễu hành Ngày Thánh Patrick đã diễn ra vào ngày 17/03/1601, tại nơi khi đó là một khu định cư thuộc địa của Tây Ban Nha, dưới sự chỉ đạo của linh mục quản xứ người Ireland ở thuộc địa này, Ricardo Artur. Hơn một thế kỷ sau, những người lính Ireland nhớ quê hương đang phục vụ trong quân đội Anh đã tổ chức diễu hành ở Boston vào năm 1737 và ở Thành phố New York vào tháng 03/1762. Continue reading “17/03/1601: Cuộc diễu hành Ngày Thánh Patrick đầu tiên”

15/03/1965: Tổng thống Johnson kêu gọi quyền bầu cử bình đẳng

Nguồn: LBJ calls for equal voting rights, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1965, Tổng thống Lyndon B. Johnson đã phát biểu trước phiên họp Lưỡng viện Quốc hội Mỹ nhằm thúc giục việc thông qua đạo luật đảm bảo quyền bầu cử cho tất cả mọi người.

Sử dụng cụm từ “chúng ta sẽ vượt qua” (we shall overcome) mượn từ các nhà lãnh đạo người Mỹ gốc Phi đang đấu tranh cho quyền bình đẳng, Johnson tuyên bố rằng “mỗi công dân Mỹ đều phải có quyền bầu cử bình đẳng.” Ông cũng nhắc nhở cả nước rằng Tu chính án thứ 15, được thông qua sau Nội chiến Mỹ, đã trao cho mọi công dân quyền được bầu cử bất kể chủng tộc hay màu da. Nhưng các bang lại phớt lờ Hiến pháp và dựng lên những rào cản. Sự phân biệt đối xử xuất hiện dưới hình thức các bài kiểm tra về khả năng đọc viết, kiến thức, hoặc phẩm chất, được áp dụng duy nhất đối với người Mỹ gốc Phi nhằm ngăn cản họ đăng ký trở thành cử tri. Continue reading “15/03/1965: Tổng thống Johnson kêu gọi quyền bầu cử bình đẳng”

14/03/1794: Eli Whitney nhận bằng sáng chế cho máy tách hạt bông

Nguồn: Eli Whitney patents the cotton gin, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1794, nhà phát minh Eli Whitney đã được cấp Bằng sáng chế Mỹ số 72X cho cỗ máy sử dụng cơ năng để tách hạt khỏi sợi bông. Máy tách hạt bông của Whitney (trong tiếng Anh là “cotton gin,” với từ “gin” bắt nguồn từ “engine” nghĩa là máy móc) đã thúc đẩy sự bùng nổ của ngành sản xuất bông – và kéo theo đó là sự phát triển của chế độ nô lệ – suốt nửa đầu thập niên 1800.

Sinh ra ở Westborough, Massachusetts vào năm 1765, Whitney lớn lên trong một trang trại nhưng đã sớm bộc lộ tài năng về cơ khí và phát minh. Thời trẻ, ông đã tự tay chế tác gậy chống, trâm cài mũ, và phát minh ra một thiết bị để sản xuất đinh. Sau khi tốt nghiệp Cao đẳng Yale (nay là Đại học Yale) vào năm 1792, ông đến sống tại đồn điền của Catherine Greene, góa phụ của vị anh hùng Cách mạng Mỹ là Tướng Nathanael Greene, ở gần Savannah, bang Georgia. Continue reading “14/03/1794: Eli Whitney nhận bằng sáng chế cho máy tách hạt bông”

12/03/1968: Dầu mỏ được phát hiện ở Vịnh Prudhoe của Alaska

Nguồn: Oil discovered in Alaska’s Prudhoe Bay, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1968, dầu mỏ đã được phát hiện ở Vịnh Prudhoe – một khu vực hẻo lánh dọc theo bờ biển cực bắc của Alaska – khiến tiểu bang này thay đổi sâu sắc.

Khi Alaska gia nhập Mỹ vào năm 1959, đây là một vùng lãnh thổ nghèo nàn, cô lập và phụ thuộc vào trợ cấp liên bang. Đạo luật Lập quốc của Alaska quy định rằng tiểu bang này có quyền nhận 100 triệu mẫu Anh đất (hơn 400 triệu hecta) để phát triển theo ý muốn, hoàn toàn độc lập với chính phủ liên bang. Tom Marshall, một nhà địa chất dầu khí, đã đề xuất tiểu bang nên chọn khu vực North Slope, nằm ở bờ biển phía bắc của Alaska. Ông tin rằng họ có thể tìm thấy dầu ở Vịnh Prudhoe, một vùng đất bằng phẳng với lớp băng vĩnh cửu, giáp Bắc Băng Dương ở phía bắc và Dãy núi Brooks ở phía nam. Để bù đắp chi phí hoạt động ở một nơi khắc nghiệt như vậy, mỏ dầu sẽ phải cực kỳ lớn mới có thể sinh lời: ít nhất phải là một mỏ “tỷ thùng.” Continue reading “12/03/1968: Dầu mỏ được phát hiện ở Vịnh Prudhoe của Alaska”

10/03/1906: Vụ nổ mỏ khiến 1.060 người thiệt mạng ở Pháp

Nguồn: Mine explosion kills 1,060 in France, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1906, một thảm họa mỏ kinh hoàng đã cướp đi sinh mạng của hơn 1.000 công nhân tại Courrieres, Pháp. Đám cháy dưới lòng đất đã gây ra một vụ nổ lớn, phá hủy gần như toàn bộ mê cung mỏ rộng lớn.

Mỏ than Courrieres ở miền bắc nước Pháp là một hệ thống mỏ phức tạp gần dãy núi Pas-de-Calais. Các đường hầm vào mỏ xuất phát từ một số thị trấn trong khu vực; có hơn 2.000 đàn ông và thiếu niên làm việc trong mỏ, đào than chủ yếu được sử dụng để sản xuất khí đốt. Continue reading “10/03/1906: Vụ nổ mỏ khiến 1.060 người thiệt mạng ở Pháp”

08/03/1782: Thảm sát Gnadenhutten

Nguồn: Pennsylvania militiamen murder Patriot allies, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1782, 160 dân quân Pennsylvania đã sát hại 96 người Mỹ bản địa theo Thiên Chúa giáo – gồm 39 trẻ em, 29 phụ nữ, và 28 nam giới – bằng cách dùng vồ đập vỡ hộp sọ của họ từ phía sau trong lúc những người không vũ trang này quỳ gối, cầu nguyện, và ca hát tại Hội truyền giáo Moravian của họ ở Gnadenhutten thuộc Vùng Ohio.

Những người lính Ái Quốc sau đó đã chất đống thi thể của các nạn nhân trong các tòa nhà truyền giáo trước khi thiêu rụi toàn bộ cộng đồng này thành tro bụi. Hai cậu bé đã may mắn sống sót, dù một em đã bị những kẻ tấn công lột da đầu. Lực lượng dân quân tuyên bố rằng họ đang tìm cách trả thù cho các cuộc đột kích vào những khu định cư ở biên giới của mình, nhưng những người Mỹ bản địa mà họ sát hại lại không hề tham gia vào bất kỳ cuộc tấn công nào. Continue reading “08/03/1782: Thảm sát Gnadenhutten”

07/03/1862: Trận Pea Ridge trong Nội chiến Mỹ

Nguồn: Battle of Pea Ridge (Elkhorn Tavern), Arkansas, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1862, lực lượng Liên minh miền Bắc dưới quyền Tướng Samuel Curtis đã đụng độ với quân đội của Tướng Earl Van Dorn trong Trận Pea Ridge (còn gọi là Trận Quán trọ Elkhorn), ở tây bắc bang Arkansas. Ngày hôm sau, trận chiến kết thúc với thất bại dành cho phe Hợp bang miền Nam.

Pea Ridge là một phần của chiến dịch lớn hơn nhằm kiểm soát bang Missouri. Bảy tháng trước đó, phe Liên minh đã đánh bại lực lượng Hợp bang tại Wilson’s Creek, cách Pea Ridge hơn 110km về phía đông bắc. Giờ đây, Tướng Henry Halleck, chỉ huy quân Liên minh ở Missouri, bắt đầu tổ chức một cuộc viễn chinh nhằm đánh bật quân Hợp bang khỏi tây nam Missouri. Vào tháng 02/1862, Tướng Samuel Curtis của phe miền Bắc đã dẫn đội quân 12.000 người tiến về Springfield, Missouri. Tướng Sterling Price của phe miền Nam quyết định rút 8.000 quân khỏi thành phố trước đà tiến công của đối thủ. Price rút lui về Arkansas, và Curtis đuổi theo ông. Continue reading “07/03/1862: Trận Pea Ridge trong Nội chiến Mỹ”

05/03/1966: Bài hát về Chiến tranh Việt Nam đứng đầu bảng xếp hạng Mỹ

Nguồn: Staff Sergeant Barry Sadler hits #1 with “Ballad of the Green Berets”, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Nhờ có Hollywood, ký ức tập thể của nước Mỹ về Chiến tranh Việt Nam giờ đây gắn liền không thể tách rời với nền âm nhạc đại chúng thời kỳ đó. Cụ thể hơn, nó gắn liền với âm nhạc của phong trào phản chiến và phản văn hóa cuối thập niên 1960. Nhưng vào năm 1966, sự phản đối chiến tranh vẫn chưa thực sự lan rộng – một thực tế được phản ánh không chỉ qua các cuộc thăm dò dư luận, mà còn trên cả các bảng xếp hạng âm nhạc. Gần vào thời kỳ đỉnh điểm khi Mỹ can thiệp vào Chiến tranh Việt Nam, vào ngày này năm 1966, những người hâm mộ nhạc pop nước Mỹ đã đưa một bài hát mang tên “The Ballad Of The Green Berets” (Khúc ca của Lính Mũ nồi Xanh) của Trung sĩ Tham mưu Barry Sadler lên vị trí số 1. Continue reading “05/03/1966: Bài hát về Chiến tranh Việt Nam đứng đầu bảng xếp hạng Mỹ”

03/03/1865: Thành lập Cục Giải phóng Nô lệ Mỹ

Nguồn: Freedmen’s Bureau created, History.com

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Vào ngày này năm 1865, Tổng thống Abraham Lincoln đã ký một dự luật thành lập Cục Người tị nạn, Người được giải phóng, và Đất đai bị bỏ hoang. Thường được biết đến với tên gọi Cục Giải phóng Nô lệ (Freedmen’s Bureau), cơ quan liên bang này giám sát quá trình chuyển đổi đầy khó khăn của người Mỹ gốc Phi từ thân phận nô lệ sang tự do.

Cục Giải phóng Nô lệ – ra đời từ mối quan tâm của những người theo chủ nghĩa bãi nô đối với những người từng bị bắt làm nô lệ – do Tướng Liên bang Oliver O. Howard đứng đầu trong suốt 7 năm tồn tại của nó. Cục được trao quyền phân phát hàng cứu trợ cho cả người tị nạn da trắng và da đen ở miền Nam, cung cấp dịch vụ chăm sóc y tế và giáo dục, cũng như phân phối lại những vùng đất “bị bỏ hoang” cho những người từng là nô lệ. Nhiệm vụ sau cùng này có lẽ là biện pháp hiệu quả nhất để đảm bảo sự thịnh vượng và an ninh cho những người được giải phóng, nhưng nó cũng cực kỳ khó thực hiện. Continue reading “03/03/1865: Thành lập Cục Giải phóng Nô lệ Mỹ”